Η φωτογραφία της κεφαλής του ιστολογίου είναι μεταγενέστερη της καταστροφής της πόλης στις 9 Οκτωβρίου 1944 και παρουσιάζει την σημαία τραυματιών, θυμάτων πολέμου και κατοχής Κορωπίου, της ομώνυμης ένωσης, που ιδρύθηκε για την υποστήριξη όλων των δεινοπαθούντων. Η σημαία σήμερα κοσμεί το Δημαρχείο της πόλης.

Κυριακή, 3 Μαΐου 2020

ΑΓΙΑ ΚΥΡΙΑΚΗ


Στην Κατοχή (1941-1944), στην Κερατέα και στην ευρύτερη Λαυρεωτική δημιουργήθηκαν «σύνδεσμοι», που ελέγχονταν κυρίως από το συμμαχικό στρατηγείο Μέσης Ανατολής.

Οι φυγαδεύσεις γίνονταν κυρίως από το Τουρκολίμανο Κερατέας, το Εννιά (αλλιώς Αυλάκι), το Δασκαλειό, την Κακή Θάλασσα, την Ανάβυσσο, το Πόρτο Ράφτη και τη Ραφήνα.

Από το Εννιά φυγαδεύτηκε (8-4-1944) ο μετέπειτα πρωθυπουργός Γεώργιος Παπανδρέου. Υπεύθυνος της όλης επιχείρησης ήταν ο Τάσος Ζαρολιάγκης.

Από την Ανάβυσσο, διέφυγε με καΐκι (Αύγουστος 1944) και ο Κων. Καραμανλής, μετέπειτα πρωθυπουργός και Πρόεδρος της Δημοκρατίας.

Άλλοι πολιτικοί, που επίσης διέφυγαν, ήταν οι Παναγιώτης Κανελλόπουλος, Παναγής Παπαληγούρας και Γιάννης Χαραλαμπόπουλος. Σημεία διαφυγής υπήρχαν επίσης στην Εύβοια (Καλιανοί, Ζάρκα και Τσακαίοι), στη νότια Πελοπόννησο, στ’ ακριτικά νησιά του Αιγαίου και στη νότια παραλία της Κρήτης. Αρκετές φορές, τους διαφεύγοντες παραλάμβαναν αγγλικά υποβρύχια.

Η διαφυγή είχε και την… Μπουμπουλίνα της. Έτσι αποκαλούσαν την αδελφή του Νικόλα Ντελένια, που διατηρούσε ταβέρνα στο Τουρκολίμανο Κερατέας. Η ταβέρνα και μια κοντινή σπηλιά ήταν σημαντικό κέντρο διακίνησης Ελλήνων και ξένων.

(Αναδημοσίευση από το ιστολόγιο forkeratea.com)




Κυριακή, 26 Απριλίου 2020

Οι καταστροφές και οι κλοπές αρχαιοτήτων από τους Γερμανούς ναζί κατά την διάρκεια της Κατοχής στην Ελλάδα (1941-1944)

Γερμανοί στρατιώτες υψώνουν στην Ακρόπολη των Αθηνών την πολεμική σημαία της
ναζιστικής Γερμανίας (Πηγή φωτογραφίας)

«Για τους Γερμανούς, όλα τα μνημεία ήταν ουρητήρια και κατά προτίμηση το εσωτερικό του Παρθενώνα». Έτσι καταλήγει ο ειδικός τόμος που εξεδόθη το 1946 από το υπουργείο Παιδείας με τίτλο «Ζημίαι των αρχαιοτήτων εκ του πολέμου και των στρατευμάτων κατοχής». Εκεί καταγράφονται αναλυτικότατα οι κλοπές ελληνικών αρχαιοτήτων από τα μουσεία, οι λαθρανασκαφές, οι καταστροφές και οι ζημιές μνημείων από τους ναζί.

Τα γερμανικά, ιταλικά και βουλγαρικά στρατεύματα απεδείχθησαν ορδές «νέων Ελγιν», που κατέκλεψαν ανεκτίμητης αξίας αρχαιότητες. Οι περισσότερες εξ αυτών εστάλησαν στη Γερμανία, στην Αυστρία και σε άλλες χώρες. Κάποιες εξετέθησαν ακόμα και σε μουσεία, ενώ οι πιο πολλές παραμένουν άγνωστο πού βρίσκονται. Ελάχιστες έχουν επιστραφεί στην Ελλάδα. 

Ο «Τύπος της Κυριακής» αποκαλύπτει στοιχεία από τρεις εκθέσεις που συντάχθηκαν μεταπολεμικά γι’ αυτή τη λεηλασία. Πρόκειται για την καταγραφή του υπουργείου Παιδείας, την έκδοση του υπουργείου Ανοικοδομήσεως, το 1947, του Κωνσταντίνου Δοξιάδη, με τίτλο «Θυσίες της Ελλάδος, αιτήματα και επανορθώσεις στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο», και την έκθεση του βρετανικού υπουργείου Πολέμου («Works of Art in Greece. Losses and Survivals», War Office).

Τις πλέον λεπτομερείς καταγραφές είχε κάνει το υπουργείο Παιδείας. Από αυτές αποδεικνύεται περίτρανα ότι το Γ’ Ράιχ ήταν «στρατός αρχαιοκαπήλων». Ως γνωστόν, τόσο για τις πολεμικές αποζημιώσεις και το κατοχικό δάνειο, που ανέρχονται σε εκατοντάδες δισ. ευρώ, όσο και για τις κλεμμένες αρχαιότητες, η Γερμανία έχει δώσει «ψίχουλα» στην Ελλάδα. Ωστόσο, ουδεμία ελληνική κυβέρνηση έχει διεκδικήσει σθεναρά τις αποζημιώσεις. Υπό το πρίσμα των τελευταίων δραματικών οικονομικών εξελίξεων στη χώρα μας, κοινή πεποίθηση είναι ότι έχει έλθει η ώρα για ανακίνηση της μείζονος αυτής υπόθεσης. Πόσω μάλλον, αφού οι γερμανικές αποζημιώσεις αντιστοιχούν σε ένα πάρα πολύ μεγάλο μέρος του σημερινού ελληνικού χρέους.

Σύμφωνα με τον τόμο του υπουργείου Ανοικοδομήσεως, «όλους σχεδόν τους αρχαιολογικούς τόπους τούς κατέλαβαν οι δυνάμεις του εχθρού και σε πολλούς προκάλεσαν σημαντικές καταστροφές, γιατί έκλεψαν, κατέστρεψαν, έκτισαν πυροβολικά και έργα, χωρίς να σέβωνται τίποτε. Οι Γερμανοί προκάλεσαν καταστροφές σε 87 αρχαιολογικούς ή ιστορικούς χώρους, οι Ιταλοί σε 39 και οι Βούλγαροι σε 3. Σήμερα, μερικοί σημαντικοί αρχαιολογικοί τόποι, όπως της Βάρης, της Δημητριάδος ή του Παλαιοκάστρου Κρήτης, δεν υπάρχουν». Και συνεχίζει: «Έγιναν, όμως, και αυθαίρετες ανασκαφές, που προκάλεσαν την καταστροφή και την κλοπή αρχαιολογικών θησαυρών. Ο,τι βρήκαν στις ανασκαφές αυτές, οι κατακτητές το πήραν μαζί τους και μας μένει ακόμα άγνωστο. Τέτοιες καταστροφές έγιναν από Γερμανούς σε 24 τόπους και από Ιταλούς σε 2. Σημαντικές ήταν και οι κλοπές αρχαιολογικών θησαυρών. Οι Γερμανοί, ειδικότερα, έκλεψαν αρχαιότητες από 42 μουσεία ή αρχαιολογικούς χώρους (σ.σ.: αρχαιολογικές συλλογές, αγάλματα, ανάγλυφα, νομίσματα, χρυσοί στέφανοι, ιερά σκεύη κ.λπ.). Οι Ιταλοί έκλεψαν αρχαιότητες από 33 μουσεία ή αρχαιολογικούς χώρους. Οι Βούλγαροι από 9 μουσεία ή αρχαιολογικούς χώρους».

Τέλος, λεηλατήθηκαν, καταστράφηκαν, αλλά και υπέστησαν τεράστιες ζημιές πολλές βυζαντινές αρχαιότητες. Και βέβαια, κυρίως εκκλησίες. Εκτιμάται ότι καταστράφηκαν 15 μοναστήρια, μεταξύ των οποίων τα ιστορικής σημασίας Αγίας Λαύρας και Μεγάλου Σπηλαίου, καθώς και 300 εκκλησίες, με έργα μεγάλης πολιτιστικής αξίας.

Αποκαλυπτικές για τη βαρβαρότητα απέναντι στα παγκόσμιας σημασίας μνημεία, αλλά και τον «επαγγελματισμό» στην αρχαιοκαπηλία, ακόμα και αρχαιολόγων Γερμανών, είναι οι περιγραφές που υπάρχουν στον ειδικό τόμο του υπουργείου Παιδείας το 1946 («Ζημίαι των αρχαιοτήτων εκ του πολέμου και των στρατευμάτων κατοχής»).

Ακρόπολη
Γερμανοί αξιωματικοί και στρατιώτες με ξιφολόγχες ή άλλα μέσα αποσπούσαν κατεργασμένα μάρμαρα, φτάνοντας συχνά μέχρι την πλήρη καταστροφή σπουδαίων αρχιτεκτονημάτων. Δεν σεβάστηκαν ούτε τον Παρθενώνα. Αυτά γίνονταν καθημερινά, για όλο το διάστημα της Κατοχής.

Αθήνα
Γερμανοί αξιωματικοί πήραν αρχαία κεφαλή γυναικός, σε άριστη κατάσταση, του 4ου αιώνος π.Χ., την οποία χάρισαν στο στρατάρχη Λιστ. Αυτός την έβγαλε από την Ελλάδα (σ.σ.: στο Γερμανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο Αθηνών διευθυντής ήταν ο Βάλτερ Βρέντε, αρχαιολόγος, αλλά ακραιφνής ναζί, με τον οποίο είχε συναντηθεί και ο Χίτλερ όταν είχε έλθει στην Αθήνα).

Κεραμεικός
Οι χιτλερικοί, κατά την αποχώρησή τους από την Αθήνα, πυροβόλησαν κατά του ανάγλυφου του Χάρωνος.

Σούνιο
Οι Γερμανοί, κατά την αποχώρησή τους, έκαναν ανατινάξεις κοντά στο Ναό του Ποσειδώνα. Ένα περιστύλιο της ανατολικής πλευράς κομματιάστηκε.

Η  σελίδα 10, του ειδικού τόμου του Υπουργείου Παιδείας, όπου αναφέρεται  αρχικά και το Κορωπί. 

Κορωπί
Στο σχολείο ήταν συγκεντρωμένη η αρχαιολογική συλλογή. Οι Γερμανοί διέλυσαν τελείως αυτή τη συλλογή, πολλά αρχαία αντικείμενα τα χρησιμοποίησαν για να στολίσουν τη λέσχη τους, άλλα τα έκλεψαν και άλλα τα κατέστρεψαν. Αυτολεξεί γράφονται τα παρακάτω:

Σελ. 10:  "Εκ της αρχαιολογικής συλλογής Κορωπίου εκλάπησαν κατά το διάστημα της κατοχής υπό Γερμανών αρχαιότητες"
Σελ. 23:  "Την αρχαιολογικήν συλλογήν του Κορωπίου οι Ιταλοί διέλυσαν και τινας των αρχαιοτήτων έκλεψαν"
Σελ: 49: "Τα εκατέρωθεν της κλίμακος του Σχολείου εις το οποίον ήτο συγκεντρωμένη η Αρχαιολογική συλλογή, επί Ιταλών προχείρως συσσωρευθέντα αρχαία διέλυσαν τελείως οι Γερμανοί. Τινά τούτων εχρησιμοποιήθησαν προς στολισμόν της λέσχης των, άλλα εκλάπησαν, άλλα κατεστράφησαν"
Σελ.: 63: " Η αρχαιολογική Συλλογή Κορωπίου διελύθη υπό των Ιταλών και άλλα μεν αντικείμενα εκλάπησαν προφανώς, άλλα δε - τα μαρμάρινα - εχρησιμοποιήθησαν ως κατάστρωμα των αυτοκινήτων του εν τω προαυλίω του σχολείου καταυλισθέντος όρχου"
Σελ. 124: "Το δωμάτιον ένθα η συλλογή αρχαιοτήτων Κορωπίου μετεβλήθη εις αποθήκην"


Ελευσίνα
Γερμανοί στρατιώτες διέρρηξαν το μουσείο και αφαίρεσαν αγγεία και διάφορα ειδώλια. Επίσης, οι χιτλερικοί ανέτρεψαν κολόνες και κατέστρεψαν διάφορα αρχαία στο εκεί μουσείο. Ο,τι μπορούσαν το έπαιρναν σαν «ενθύμιο». Με τις αρχαιότητες «προστάτευαν» το υδραγωγείο, το οποίο είχαν μετατρέψει σε καταφύγιο.

Αίγινα
Τον Αύγουστο και τον Σεπτέμβριο του 1941 ο Γερμανός αρχαιολόγος Βάλτερ γέμισε τέσσερα κιβώτια αρχαία από την Αίγινα και τα έβγαλε στο εξωτερικό. Το τι πήρε αυτός ο «αρχαιολόγος» δεν έγινε δυνατό να εξακριβωθεί, γιατί επί πολλά έτη πριν από τον πόλεμο ο ίδιος έκανε ανασκαφές εκεί.

Μυκήνες
Το καλοκαίρι του 1941 Γερμανοί στρατιώτες πήραν δύο πλάκες από τον κυκλικό περίβολο των τάφων. Τον Αύγουστο του 1943 πέντε Γερμανοί στρατιώτες μπήκαν στο Θησαυρό του Ατρέως και με κοπίδια, σφυριά κ.λπ. κατέστρεψαν τάφους για να αφαιρέσουν πέντε χάλκινους ήλιους. Αλλοι «συμβάρβαροί» τους πυροβόλησαν με περίστροφα τα λιοντάρια στην Πύλη των Λεόντων. Στο τέλος, οι αχρείοι έγραψαν και τα ονόματά τους, για να μείνουν στην Ιστορία.

Ολυμπία
Από την παραμονή των μηχανοκίνητων στο χώρο, προξενήθηκαν μεγάλες ζημιές (σ.σ.: δεκάδες εξ αυτών αναφέρονται). Και όλα αυτά έγιναν ύστερα από τη διαβεβαίωση του αντιπροσώπου του Γ’ Ράιχ, Αλτενμπουργκ, ότι η Ολυμπία είναι χώρος «που ενδιαφέρει εξαιρέτως τον Χίτλερ». Να φανταστεί κανείς και να μην τον ενδιέφερε εξαιρετικώς!

Κόρινθος
Γερμανοί αξιωματικοί και διπλωματικοί υπάλληλοι κατά διαστήματα έκλεψαν πολλά αρχαία από το μουσείο της πόλης.

Αγία Λαύρα
Από φωτιά που έβαλαν οι Γερμανοί, καταστράφηκε ο πάνω όροφος των κελιών του μοναστηριού.

Καλαμάτα
Γερμανικό πυροβολικό κανονιοβόλησε το βυζαντινό μοναστήρι της Βελανιδιάς, μέσα στο οποίο υπήρχαν πολλές βυζαντινές εικόνες και πολύτιμη βιβλιοθήκη.

Χαλκίδα
Κατά την περίοδο 1941-1942, οι Γερμανοί αρχαιολόγοι Λάουφερ και Χάρντερ έκαναν ανασκαφές. Τα ευρήματα μεταφέρθηκαν στο Γερμανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο στην Αθήνα ή αλλού. Αγνοούνται.

Κωπαΐδα
Γερμανοί αρχαιολόγοι έκαναν παράνομες ανασκαφές σε σπήλαιο της Κωπαΐδας. Ο Λάουφερ έκανε ανασκαφές σε τάφους στην περιοχή. Τα ευρήματα αγνοούνται.

Τιθορέα
Κοντά στο σταθμό της Τιθορέας οι Γερμανοί έκαναν διάφορες εργασίες. Βρήκαν είκοσι αρχαίους τάφους. Το περιεχόμενό τους δεν παραδόθηκε σε κανέναν Ελληνα αρμόδιο.

Θήβα
Θρασύτατη διάρρηξη στο μουσείο στις 29 Απριλίου 1941. Πολλά αρχαία εκλάπησαν και προξενήθηκαν μεγάλες ζημιές.

Ορχομενός
Τον Οκτώβριο του 1944 οι Γερμανοί χρησιμοποίησαν ως στόχο βολής το μεσαιωνικό κάστρο. Μέρος του δυτικού τείχους γκρεμίστηκε.

Βεργίνα
Χωρίς καμιά άδεια, ο Γερμανός αρχαιολόγος Εξνερ έκανε ανασκαφές κοντά σε εκείνες του καθηγητή Ρωμαίου, μεταξύ Παλατίσας και Βεργίνας. Βρέθηκαν 4-6 τάφοι. Τα ευρήματα δεν παραδόθηκαν στις ελληνικές αρχές, αλλά στη γερμανική στρατιωτική διοίκηση. Τις υποδείξεις των Ελλήνων αρχαιολόγων να μην κάνουν ανασκαφές τις αγνόησαν.

Κέρκυρα
Από γερμανικούς βομβαρδισμούς καταστράφηκαν: τον Σεπτέμβριο του 1943 ο βυζαντινός Ναός των Αγίων Πατέρων. Οι βυζαντινοί Ναοί του Αγίου Δημητρίου και της Οδηγήτριας (σ.σ.: σε όλους υπήρχαν σπάνιες εικόνες). Η Μητρόπολη των Καθολικών, μνημείο του 16ου αιώνα, που περιείχε έργα εξαιρετικής ιστορικής αξίας, πολύτιμες ιστορικές επιγραφές, εικόνες και άλλα κειμήλια. Ο Ναός Ευαγγελισμού. Οι τάφοι των ηρώων της ναυμαχίας της Ναυπάκτου. Η Βιβλιοθήκη (βενετικό κτίριο του 18ου αιώνα), στην οποία υπήρχαν 70.000 τόμοι βιβλίων -μεταξύ αυτών ιστορικά χειρόγραφα, πολλές πρώτες εκδόσεις Ελλήνων και ξένων συγγραφέων (π.χ. η πρώτη έκδοση του Σαίξπηρ).

Καλαμπάκα
Οι Γερμανοί κατέστρεψαν μέρος της οροφής του επισκοπικού ναού, καθώς και φορητές εικόνες, τις οποίες χρησιμοποίησαν για φωτιά. Σε όλες τις εκκλησίες της Καλαμπάκας, σε Αγία Βαρβάρα, Αγία Τριάδα, Αγιο Γεώργιο, στη διπλή εκκλησία των Αγίων Ιωάννη και Χαραλάμπους, έβαλαν φωτιά και τις κατέστρεψαν. Οι Γερμανοί μετέτρεψαν τον επισκοπικό Ναό της Κοιμήσεως της Θεοτόκου σε στάβλο.

Μετέωρα
Καταστράφηκαν ή υπέστησαν μεγάλες ζημιές το Μοναστήρι της Μεταμόρφωσης (Μετέωρον), η Αγία Μονή, ο Αγιος Νικόλαος, ο Αγιος Στέφανος, ο Αγιος Χαράλαμπος, ο Παντοκράτορας, τα Μοναστήρια Ρουσάνου και Αγίου Αθανασίου.

Ελασσόνα – Πύθιον
Για να μαγειρέψουν, οι Γερμανοί χρησιμοποίησαν εικόνες.

Θεσσαλονίκη
Στις 31 Μαΐου 1944 οπλισμένοι Γερμανοί εισέβαλαν στο Μουσείο «Αγιος Γεώργιος» και έκλεψαν μαρμάρινο άγαλμα γυναίκας. Στις διαμαρτυρίες είπαν ψέματα ότι τάχα το μετέφεραν σε καταφύγιο για ασφάλεια, ενώ το έστειλαν στη Βιέννη.

Ποτίδαια
Τον Απρίλιο του 1941 οι Γερμανοί άρπαξαν όλη την αρχαιολογική συλλογή.

Χαλκιδική
Κατά τις εργασίες για στρατιωτικά έργα, οι Γερμανοί κατέστρεψαν νεκρόπολη, στην οποία βρέθηκαν σπουδαία αρχαία.

Κνωσός
Ο στρατηγός Ρίνγκελ έκλεψε από το Μουσείο της Κνωσού έντεκα πήλινα μινωικά αγγεία, μια χάλκινη υδρία και ένα λίθινο αγγείο. Για πολλές μέρες, επίσης, μετέφεραν αντικείμενα από το μουσείο στο σπίτι όπου έμενε. Στη συνέχεια, τα έστελνε στη Γερμανία (σ.σ.: αναφέρεται λίστα κλοπιμαίων). Ακόμη, Γερμανοί στρατιώτες έκλεψαν ειδώλια των θεοτήτων του υστερομινωϊκού ΙΙΙ ιερού του ανακτόρου της Κνωσού, ενώ ο βασιλικός τάφος των Ισοπάτων καταστράφηκε ολοκληρωτικά από τους Γερμανούς στο τέλος του 1941 για να χρησιμοποιήσουν το υλικό σε παραπήγματα επάκτιων πυροβολείων.


Πηγές
2. Ειδικός Τόμος Υπουργείου Παιδείας 1946 «Ζημίαι των αρχαιοτήτων εκ του πολέμου και των στρατευμάτων κατοχής»).


(Σ.Σ. Αν κάποιος αναγνώστης γνωρίζει  περισσότερες λεπτομέρειες ή διαθέτει και φωτογραφίες σχετικές με το θέμα, ας μας τις στείλει αν θέλει, για να τις παρουσιάσουμε)

Τετάρτη, 1 Απριλίου 2020

Αντίσταση!

Ένα μικρό αφιέρωμα στη μνήμη του Μανώλη Γλέζου. Απόσπασμα από τον πρόλογο του βιβλίου του Δημήτρη Ψαθά "Αντίσταση"

Pablo Picasso, Le Parthénon, 2/7/1959, Μολύβι σε χαρτί, 12,5 x 19,5 εκ. Αφιερωμένη στο Μ. Γλέζο (Ιδιωτική συλλογή ) Πηγή

"...Ούτε ΕΑΜ υπήρχε, τότε, ούτε καμία οργάνωση αντιστασιακή. Παντοδύναμος και αδίστακτος ο βάρβαρος Χιτλερισμός σκόρπιζε ολούθε τη φρίκη και τον τρόμο με την ολέθρια δύναμη του.

Η αντρογέννα Κρήτη χτυπιόταν θανάσιμα με το θεριό και τα περήφανα παιδιά της στήναν τα τελευταία τρόπαια στο δοξασμένο θυσιαστήριο της λευτεριάς. Η άλλη Ελλάδα τρομαγμένη στέναζε κάτω από την μπότα του Χιτλερισμού.

Μέσα, όμως, σε τούτο το σκοτάδι της σκλαβιάς που σκέπασε τον τόπο άστραψε ξαφνικά μία σπίθα, το πνεύμα της Αντίστασης. Έτσι απλά και αυθόρμητα, σαν μία δύναμη φυσική, σαν ένας νόμος ακατάληπτος της ψυχοσύνθεσης της ράτσας μας, που ηλέκτρισε και δόνησε τις ψυχές των δύο παιδιών, για να τ΄ αναδείξει σε σύμβολα της αδούλωτης Ελλάδας.

Επάνω εκεί στην Ακρόπολη -το λίκνο της δημοκρατίας- κυμάτιζε ο αγκυλωτός σταυρός απλώνοντας τον μαύρο ίσκιο του στην πόλη της Παλλάδας.

Δεν θάταν, βέβαια, το κατέβασμα του. ζημιά υλική για τον κατακτητή. Θάταν, όμως, μία πράξη ηρωική που θα είχε την πελώρια ηθική σημασία μιας παρουσίας απειλητικής, της παρουσίας της ελληνικής ψυχής που όρθια αγνάντευε τον δυνάστη.

Και ξεκινάνε μόνα τους τα δύο παιδιά για την ηρωική αποκοτιά – να ανέβουν στην Ακρόπολη, να κατεβάσουν το σύμβολο της σκλαβιάς που λέρωνε τον Παρθενώνα. Θάνατος θάτανε το τίμημα της πράξης. Ούτε στρατιώτες είναι που πήραΝε διαταγή, ούτε οργανωμένοι που φιλοτιμηθήκαν από κόμμα. Μόνοι τους, ολομόναχοι οι δυο, γίνηκαν οι φορείς των πόθων και καημών ενός ολόκληρου λαού.

Ο ένας από τους δύο ο Σάντας -ο άλλος, ο Γλέζος βρίσκεται στη φυλακή- κάλεσε προχθές στο σπίτι του τους δημοσιογράφους, ντόπιους και ξένους, για να θυμίσει το υψηλό τούτο περιστατικό που τη, λαμπρότητά του, δυστυχώς σκίασε η πολιτική και η κομματική του εκμετάλλευση.


Έμπνευση ευτυχισμένη ήταν του πρώτου, γιατί μέσα στο σάλο και τη θολούρα των πνευμάτων, που προκάλεσαν τα μοιραία πάθη, καταποντίσθηκαν πράξεις γεμάτες τιμή και ομορφιά, στολίδια της Ιστορίας της Ελλάδας.

Κάθονται και μελετάνε οι δύο νέοι, πούθε και πώς μπορούσαν να ανέβουνε στην Ακρόπολη, που κρατούσανε οι Ούννοι. Μελετάνε σχεδιαγράμματα και τέλος βρίσκουν, μία σχισμή του εδάφους μέσα σε πεύκα, που οδηγούσε από ανάβαση απόκρημνη στο Ερεχθείο.

Τρυπώνουν εκεί και περιμένουν να νυχτώσει. Απάνω στην Ακρόπολη ακούγονται οι φωνές και τα χάχανα των Γερμανών που γλεντάνε με γυναίκες. Στιγμές αγωνίας. Κάποτε σταματάνε οι φωνές. Κι αρχίζει το σκαρφάλωμα. Επίμονο, επικίνδυνο, δραματικό. Κι επιτέλους ύστερα από προσπάθειες υπεράνθρωπες, φτάνουν ψηλά, στην έξοδο και βγάζουν τα κεφάλια:
Είναι κανείς;
Κανείς…

Δόξα σοι ο Θεός της Ελλάδας, σκοπός δεν υπάρχει να φυλάει τη σημαία -μία σημαία πελώρια με τον αγκυλωτό, που ανεμίζει σε γερό σιδερένιο κοντάρι, έξι μέτρων, και κυματίζει μέρα -νύχτα, χωρίς να υποστέλλεται ποτέ.

Βγαίνουν μπροστά στο Ερεχθείο και μέσα στο σκοτάδι κοιτάνε τη σημαία. Δεμένη με σιδερόσκοινο ,είναι γερά στηριγμένη. Παλεύουν να τη λύσουν. Ακατόρθωτο. Κομπιάζουν, λαχανιάζουν, αγωνίζονται, ιδρώνουν. Μάταιος ο κόπος. Σκαρφαλώνει στο κοντάρι, πρώτα ο ένας, ύστερα ο άλλος προσπαθούν να κόψουν το σιδερόσκοινο ματώνουν τα χέρια …τίποτα! Αλλά η δυσκολία φτερώνει τις καρδιές τους, κάνει το πείσμα τους να βράζει και επιτέλους νατη που λύθηκε η σημαία και κατεβαίνει. Την πιάνουν, τη σκίζουν -ο Γλέζος έχει ένα μαχαίρι- πετάνε τα κομμάτια γύρο και κρατάνε μόνο δύο μικρά, για ανάμνηση, που τα βάζουν στον κόρφο. Ύστερα με τον ίδιο τρόπο, κατεβαίνουν.

Ξημερώνει. Δίχως αγκυλωτό η Ακρόπολη. Λυσσάνε και σκυλιάζουνε οι Γερμανοί. Σε θάνατο -ερήμην- καταδικάζονται οι δράστες..."

Τρίτη, 29 Οκτωβρίου 2019

Μια σύντομη βιβλιοκριτική


Με αφορμή την πρόσφατη βιβλιοπαρουσίαση του βιβλίου «Ο Ένοπλος Δωσιλογισμός και η «Αναίμακτη» Απελευθέρωση. Τα Γεγονότα του Κορωπίου 9-10-1944», των Μιχάλη Λυμπεράτου και Θωμά Πρόφη, των εκδόσεων «Ταξιδευτής» που έγινε στις 13 Οκτωβρίου στο Κορωπί, εκφράζουμε με αντικειμενικότητα τις απόψεις μας, μετά από προσεκτική μελέτη του βιβλίου.

Το βιβλίο καταλήγει συμπερασματικά σε οκτώ «βεβαιότητες», όπως τις χαρακτηρίζει ο ένας εκ των συγγραφέων, Θωμάς  Πρόφης. Αυτές είναι:

1.  Δεν υπήρχαν Γερμανοί στο Κορωπί στις 8/10/1944.
2.  Δεν συνέτρεχε λόγος εφαρμογής αντιποίνων από Γερμανούς.
3. Υπήρχε έντονος αντιΕΑΜισμός, αντικομμουνισμός ο οποίος συνετέλεσε στην ένταξη των «ναζιστικών μηχανισμών» της κατοχής όλων των ελληνόφωνων εθνικιστικών μηχανισμών και των οργάνων ασφαλείας του κατοχικού κράτους.

5.   Τα «ντοκουμέντα» της Ομάδας Ιστορικής Έρευνας Κορωπίου (ΟΙΕ) (δηλαδή οι δικογραφίες ελληνική και γερμανική), αποδεικνύονται «άνθρακες».
6. Το έγκλημα που συντελέστηκε στο Κορωπί, δεν αφίσταται βρετανικών πολιτικών και θεωρείται πολύ πιθανόν οι Βρετανοί να «γνώριζαν», αυτό που συνέβη μια ημέρα αργότερα.
7.  Επιχειρείται με παντοίους τρόπους ακόμη και σήμερα, συγκάλυψη των εγχώριων συμμέτοχων στα γεγονότα του Κορωπίου που έδρασαν ανάμεσα στους «Γερμανούς», γνωρίζοντας πρόσωπα και πράγματα και επί 75 χρόνια τώρα παραμένουν ανώνυμοι.
8. Το Κορωπί το έκαψαν, το λεηλάτησαν και δολοφόνησαν 45 ανθρώπους οι γερμανοντυμένοι άνδρες του αποσπάσματος Αντωνόπουλου-Ζάγκλη με την ενδεχόμενη συνδρομή των περίπου διακοσίων  «εθνικιστών» του Κορωπίου.

 Οι βασικότερες, «βεβαιότητες» του όλου αφηγήματος του βιβλίου, είναι οι δύο πρώτες:

Πρώτη «βεβαιότητα»:

«Δεν υπάρχουν Γερμανοί στο Κορωπί. Όσοι υπήρχαν καθόλη τη διάρκεια της Κατοχής στο Κορωπί και στο εγγύς περιβάλλον του, έχουν αποχωρήσει»

Ο συλλογισμός του ξεκινά στην αρχή του βιβλίου στην σελίδα 112, με τα εξής:

«Γεννιέται συνεπώς, το πλέον σημαντικό – και ουσιαστικό – ερώτημα: Που βρέθηκαν (στις 8/10/1944 το απόγευμα) οι Γερμανοί που, υποτίθεται, έπεσαν σε «ενέδρα» των ΕΛΑΣιτών και εξαιτίας αυτού προέβησαν ενισχυόμενοι, την επομένη (9/10/1944) σε αντίποινα; Το ερώτημα είναι κομβικό και μόνο με την απάντησή του θα μπορέσουμε να κατανοήσουμε και να ερμηνεύσουμε τα όσα (και κυρίως από ποιους) συνέβησαν στο Κορωπί στις 8 και 9 Οκτωβρίου 1944.»

Δεύτερη «βεβαιότητα»:

«Ουδείς λόγος συντρέχει για εφαρμογή αντιποίνων»

Ο συλλογισμός της δεύτερης «βεβαιότητας» ξεκινά στην σελίδα 134 του βιβλίου:

«Η περίπτωση καψίματος του Κορωπίου, ωστόσο, δημιουργεί πλείστα όσα ερωτηματικά. Που, πολλά απ’ αυτά, δεν αφορούν αποκλειστικά το Κορωπί αλλά ευρύτερα τον Ελλαδικό χώρο, όπου οι Ναζί, πράγματι, οργίασαν εφαρμόζοντας «μέτρα εξιλασμού» ή αντίποινα. Πότε όμως; Όταν υπήρχε συμπλοκή, μάχη, με νεκρούς ή τραυματίες Γερμανούς ή φόνοι μεμονωμένων Γερμανών ή γενικά ένοπλη «ενόχληση» Γερμανικών δυνάμεων.»

Και λίγο παρακάτω, αφού αναλύει λίγο περισσότερο τις περιπτώσεις εφαρμογής αντιποίνων, διευκρινίζει στην σελίδα 136:

«Όμως, αναφορές για νεκρούς ή τραυματίες Γερμανούς, κατά τα γεγονότα του Κορωπίου δεν υπάρχουν….Ούτε τα συμβάντα της 8ης Οκτωβρίου 1944 σχετίζονται με σαμποτάζ υπό την έννοια απειλής αποκοπής κάποιου δρομολογίου αποχώρησης των Γερμανών από το Κορωπί. Η πολύ πρόσφατη μνεία ενός νεκρού Γερμανού, ονόματι «Γκέχαν» (από την πλευρά της ΟΙΕ) που στηρίζεται σε μαρτυρίες εκ Φιλοθέης μαρτύρων της σχετικής δικογραφίας (βλ. κεφάλαιο 5) δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Η αναζήτηση του ονόματος αυτού ή κάποιου παρεμφερούς, στις καταστάσεις που τηρούνται στο Γερμανικό νεκροταφείο Διονύσου, ουδέν απέδωσε σχετικά με την ύπαρξή του.
Συνεπώς…
Ούτε νεκροί, ούτε τραυματίες Γερμανοί ούτε απειλή αποκλεισμού δρόμων αποχώρησης υπήρξαν στη συμπλοκή του απογεύματος της 8ης Οκτωβρίου 1944 στο Κορωπί. Αντίποινα επομένως γιατί;»

Συνεχίζει τα περί εφαρμογής αντιποίνων από Γερμανούς, για να φτάσει στη σελίδα 139, όπου διερωτάται αν υπήρχε τοπικός Γερμανός διοικητής για να δώσει την διαταγή εφαρμογής αντιποίνων και καταλήγει μετά από  συλλογισμό και πολλές παραπομπές,  στο τέλος του συγκεκριμένου κεφαλαίου, στη διατύπωση της «βεβαιότητας»:

«Ουδείς λόγος συντρέχει για εφαρμογή αντιποίνων εκ μέρους των Γερμανών επειδή:
(α) Δεν υπάρχουν αποχωρούντες Γερμανοί που να προσβλήθηκαν από ΕΛΑΣίτες στα όρια του χωριού.
(β) Δεν υπάρχουν διαταγές για εφαρμογή αντιποίνων ή μέτρων εξιλασμού στο Κορωπί
Και (γ) η περιοχή δεν ενδιαφέρει τους Γερμανούς…»

Έτσι, αφού θεωρούνται δεδομένες οι  παραπάνω «βεβαιότητες», ξεκινά η «έρευνα» για τον προσδιορισμό των δραστών που δεν είναι πλέον Γερμανοί, αλλά ….άλλοι!

Τα νεότερα όμως στοιχεία που ήλθαν στο φως μετά από έρευνα στα γερμανικά αρχεία, δίνουν τελείως διαφορετική εικόνα.

Η αναζήτηση νεκρών Γερμανών στρατιωτικών στις 8/10/1944 στο Κορωπί, κατέληξε στην ανεύρεση πέντε Γερμανών που φονεύθηκαν στο Κορωπί την παραπάνω ημερομηνία. Τα δελτία θανάτου τους, που προέρχονται από την γερμανική Υπηρεσία στρατιωτικών νεκροταφείων και  στα οποία αναφέρεται μεταξύ των άλλων η ημερομηνία και τόπος θανάτου τους, βρίσκονται ήδη στη διάθεση του Δήμου Κορωπίου. Άλλωστε ανακοινώθηκε στην επίσημη τελετή μνήμης, της 9 Οκτωβρίου 2019.
Μάλιστα, για τον αρχαιότερο εξ αυτών επιλοχία Γκέρχαρντ Γκολντνάου (Oberfeldwebel Gerhard Goldnau), διασταυρώθηκε ο θάνατός του στο Κορωπί και από τον γερμανικό Ερυθρό Σταυρό. Και βέβαια, αυτός είναι ο «Γκέχαν» που αναφέρει ο μάρτυρας εκ Φιλοθέης.

Άρα, βεβαιότητα πρώτη! Υπήρχαν νεκροί Γερμανοί στο Κορωπί στις 8/10/1944. Αυτό μας οδηγεί στη δεύτερη βεβαιότητα! Συνέτρεχε σοβαρός λόγος αντιποίνων!

Επομένως, επαληθεύονται οι μαρτυρίες των κατοίκων, αλλά και των μαρτύρων εκ Φιλοθέης της γερμανικής δικογραφίας,  περί ενέδρας σε Γερμανούς από Ελασίτες και η άφιξη γερμανικού τμήματος για αντίποινα στο Κορωπί.

Σε ό,τι αφορά την ύπαρξη τοπικού διοικητή, η έρευνα εντόπισε στα στρατιωτικά αρχεία της Βέρμαχτ, και μια σημαντική διαταγή, (με υπογραφή Φέλμυ) που εξέδωσε το γερμανικό στρατηγείο Αθηνών στις 3/10/1944, περί της αποχωρήσεως των γερμανικών δυνάμεων από την Αττική. Εκεί καθορίζονται οι διοικήσεις οπισθοφυλακής, μεταξύ των οποίων και η  Διοίκηση Ανατολικού  τομέα Αττικής,  (Μεσόγεια, Λαύριο, Ραφήνα) οι υπαγόμενες μονάδες και πολλές άλλες λεπτομέρειες, που δικαιολογούν  την εμφάνιση αυτού του μικρού τεχνικού τμήματος (γιατί για τέτοιο επρόκειτο), στο Κορωπί. Δεν υπάρχει ούτε μνεία, ούτε αναφορά στη γερμανική διαταγή, για «ελληνόφωνα τμήματα», που θα ενεργούσαν επ’ ωφελεία των Γερμανών.

 Σοβαρή επισήμανση στη διαταγή είναι η εντολή για άμεση παρέμβαση και η ανάπτυξη πρωτοβουλίας των τοπικών διοικήσεων, ώστε και ο τελευταίος Γερμανός στρατιώτης ν’ αποχωρήσει με ασφάλεια. Η «παρέμβαση» και η «πρωτοβουλία» εφαρμόσθηκε στο Κορωπί, όπως έδειξαν τα γεγονότα.

Μόνο από αυτές τις δύο λανθασμένες «βεβαιότητες», το περιεχόμενο του βιβλίου, τουλάχιστον σε ό,τι αφορά το Κορωπί,  είναι ανακριβές. Βασίζεται σε λάθος υποθέσεις και επομένως ό,τι άλλο επιχειρείται να εξηγηθεί στη συνέχεια για την καταστροφή του Κορωπίου, οδηγεί σε λανθασμένα συμπεράσματα.

Σάββατο, 26 Οκτωβρίου 2019

Η ιστορική αλήθεια. Ποιός έκαψε το Κορωπί στις 9 Οκτωβρίου 1944.



Τον Οκτώβριο του 2017, για πρώτη φορά μετά το 1944, ανακοινώθηκε σε ημερίδα που οργάνωσε ο Δήμος Κορωπίου, η ύπαρξη ελληνικής[1] και γερμανικής δικογραφίας[2] για την δίωξη Γερμανών στρατιωτικών, με την κατηγορία της εκτέλεσης εγκληματικών πράξεων, δολοφονίες κατοίκων λεηλασίες και εμπρησμούς κατοικιών που έγιναν στις 9 Οκτωβρίου του 1944. Σκοτώθηκαν 47 αθώοι και κάηκαν πάνω από 400 σπίτια.



Απόσπασμα από την έκθεση παραδόσεως της ελληνικής δικογραφίας στις Γερμανικές αρχές τον Ιούνιο 1956.


Απόσπασμα της Γερμανικής Δικογραφίας για την καταστροφή του Κορωπίου τον Οκτώβριο του 1944.


 Η συλλογική μνήμη των κατοίκων έχει διατηρήσει ότι τότε, στις 8 Οκτωβρίου  1944 το απόγευμα, αντάρτες του ΕΛΑΣ που είχαν έλθει στο χωριό, έστησαν ενέδρα και κτύπησαν ένα γερμανικό τμήμα που έφευγε. Οι Γερμανοί ήλθαν ξημερώματα την άλλη μέρα και έκαψαν το χωριό και σκότωσαν ανθρώπους για αντίποινα.

Η πάροδος πολλών ετών, η αδράνεια για την αναζήτηση των εγκληματιών, η μη διατήρηση και καταγραφή λεπτομερών ιστορικών στοιχείων, η αβεβαιότητα για την ύπαρξη σκοτωμένων Γερμανών και η παρερμηνεία όσων πληροφοριών βρέθηκαν για τα αίτια των παραπάνω εγκλημάτων, οδήγησε  στη διαμόρφωση απόψεων και θέσεων οι οποίες, απέχουν από τα πραγματικά γεγονότα της καταστροφής. Αναπτύχθηκε η θεωρία περί εμπλοκής «ναζιστικών μηχανισμών»[3], υπό την έννοια ότι αφού δεν υπήρχαν Γερμανοί στο Κορωπί στις 8 Οκτωβρίου 1944 και επομένως δεν συνέτρεχε λόγος αντιποίνων, την καταστροφή την προκάλεσαν «γερμανοντυμένοι» Έλληνες, συνεργάτες των Ναζί και άλλοι εθνικιστές, μέσα σ’ αυτούς και Κορωπιώτες[4], με στόχο «την σύλληψη ή εκτέλεση μελών ΕΑΜ, ΕΛΑΣ, ΚΚΕ και την τρομοκρατία των κατοίκων»[5].

Σύμφωνα με την παραπάνω θεωρία, η επί τόσα χρόνια συλλογική μνήμη των κατοίκων περί αντιποίνων των Γερμανών είναι εσφαλμένη και επιβλήθηκε μέσω συστηματικής προπαγάνδας[6] και «λευκής τρομοκρατίας» της «Δεξιάς» που επικράτησε του εμφυλίου πολέμου[7], προκειμένου να καλυφθούν οι εγκληματικές πράξεις των δοσίλογων εθνικιστών και συνεργατών των Γερμανών.

Και αυτό, παρά τις μαρτυρίες θανόντων αλλά και ζώντων ακόμη κατοίκων της πόλης, που είδαν και έζησαν τα γεγονότα, οι οποίες σαφέστατα προσδιορίζουν την ύπαρξη και την εμπλοκή γερμανικών στρατευμάτων στην καταστροφή και όχι «γερμανοντυμένων» Ελλήνων.

Δελτίο θανάτου του ενός εκ των πέντε Γερμανών που σκοτώθηκαν στο Κορωπί, στις 8 Οκτωβρίου του 1944.


Τον Μάϊο του 2019, βρέθηκαν κατόπιν έρευνας στα αρχεία της γερμανικής υπηρεσίας στρατιωτικών νεκροταφείων, τα ονόματα πέντε (5) Γερμανών στρατιωτικών, οι οποίοι εφονεύθησαν στις 8 Οκτωβρίου 1944 στο Κορωπί, όπως αναφέρουν τα επίσημα δελτία θανάτου τους και βρίσκονται θαμμένοι στο γερμανικό στρατιωτικό νεκροταφείο του Διονύσου.

Επίσης, μετά από αλληλογραφία με τον γερμανικό Ερυθρό Σταυρό, για τον αρχαιότερο στο βαθμό εξ αυτών, τεχνικό επιλοχία (Oberfeldwebel) Γκέρχαρντ  Γκολντνάου (Gerhard Goldnau), διασταυρώθηκε η πληροφορία θανάτου του στο Κορωπί, στις 8 Οκτωβρίου 1944.

 Διασταυρώθηκαν και επιβεβαιώθηκαν οι πληροφορίες που αναφέρονται στις μαρτυρικές καταθέσεις, οι οποίες διασώθηκαν εντός της γερμανικής δικογραφίας. Η έρευνα έφερε στο φως τη μονάδα των νεκρών Γερμανών[8], την έδρα της στη Φιλοθέη[9], αλλά και την διοίκηση των γερμανικών δυνάμεων οπισθοφυλακής του τομέα ανατολικής Αττικής, (Alarm Regiment)[10] η οποία προφανώς έστειλε τον γερμανικό λόχο ξημερώματα της 9ης Οκτωβρίου του 1944 στο Κορωπί για αντίποινα και διέπραξε τα εγκλήματα.

Οι διαπιστώσεις από όλα αυτά είναι ότι:

1. Στις 8 Οκτωβρίου 1944, σκοτώθηκαν πέντε  (5) Γερμανοί στρατιωτικοί στο Κορωπί.

2. Επιβεβαιώνονται οι μαρτυρίες των κατοίκων για την ενέδρα της Φούσας που έστησαν  αντάρτες του ΕΛΑΣ σε γερμανικό τμήμα, το οποίο ενώ αποχωρούσε από το Κορωπί με αυτοκίνητο, δέχτηκε τα πυρά των ανταρτών. Ο θάνατος των πέντε Γερμανών ήταν άγνωστος μέχρι σήμερα. Αυτό το γεγονός σαφώς αποτελεί λόγο εφαρμογής αντιποίνων εκ μέρους των Γερμανών στο Κορωπί, τα οποία δυστυχώς ακολούθησαν, με τα γνωστά αποτελέσματα.

3. Την ευθύνη των αντιποίνων, την φέρει η τοπική γερμανική διοίκηση Οπισθοφυλακής (Alarm Regiment) και κυρίως ο επικεφαλής της Συνταγματάρχης  ο οποίος ποτέ δεν ελέγχθηκε για το έγκλημα στο Κορωπί, όπως και οι διαπράξαντες τούτο αξιωματικοί, υπαξιωματικοί και οπλίτες. Άλλωστε εντός της σχετικής διαταγής αποχωρήσεως των Γερμανών, τονίζεται ότι «οι διοικήσεις πρέπει να παρεμβαίνουν και να επιδεικνύουν πρωτοβουλία για την ομαλή αποχώρηση των στρατευμάτων, δείχνοντας στον εχθρό, ότι ο γερμανικός στρατός αποσύρεται με πλήρη έλεγχο και ασφάλεια και του τελευταίου Γερμανού στρατιώτη». Και βέβαια, η πρωτοβουλία του εν λόγω αξιωματικού, ήταν τα αντίποινα στο Κορωπί.

4. Δεν στοιχειοθετείται οποιαδήποτε σχέση της καταστροφής της πόλης, με ελληνικά ένοπλα τμήματα της Στρατιωτικής Διοίκησης Αθηνών που την ίδια χρονική περίοδο, συνέπεσε να παραλαμβάνουν οπλισμό από τις ανατολικές ακτές των Μεσογείων, (Βραώνα - Πόρτο Ράφτη) ούτε με άλλους «γερμανοντυμένους» Έλληνες εθνικιστές, συνεργάτες των Γερμανών.  Άλλωστε, ουδείς  από τους αθώους νεκρούς ήταν μέλος του ΕΑΜ ή του ΕΛΑΣ ή του ΚΚΕ[11]. Οι δολοφονίες έγιναν αδιακρίτως.

5. Μετά από 75 χρόνια, διαπιστώνεται η εσκεμμένα «ασθενική» έρευνα και η σκόπιμη ολιγωρία που επέδειξε ο Γερμανός εισαγγελέας, ο οποίος, όπως φαίνεται από τα έγγραφα της γερμανικής δικογραφίας, αναζητούσε μάταια τους κατηγορούμενους τους οποίους ποτέ δεν βρήκε και δεν ασχολήθηκε ούτε με τους φονευθέντες Γερμανούς, ώστε να εντοπίσει τη μονάδα τους, αλλά το κυριότερο ούτε με την σύνθεση και την οργάνωση των  γερμανικών στρατευμάτων οπισθοφυλακής στην Αττική, ακόμη και μετά από πάροδο 25 ετών από τη διάπραξη του εγκλήματος, αφού η υπόθεση έκλεισε το 1970.  Αυτή ήταν η πάγια τακτική τους, για εκατοντάδες άλλες παρόμοιες υποθέσεις εγκλημάτων πολέμου.



[1] Αρχείο ΥΠΕΞ, 1956/ΚΥ/Φ.33/3
[2] Staatsarchiv München, δικογραφία HA M7 Js 8-17/68, φωτογραφικό αρχείο StanW 22500
[3] Λυμπεράτος Μ.Π. - Πρόφης Θ.Σ. «O ΕΝΟΠΛΟΣ ΔΟΣΙΛΟΓΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ¨ΑΝΑΙΜΑΚΤΗ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ¨ Τα γεγονότα του Κορωπίου 9/10/1944»  Εκδόσεις Ταξιδευτής Αθήνα 2019  σελ. 206
[4] ο.π. σελ. 297
[5] ο.π. σελ 281
[6] ο.π. σελ. 14, 30, 31
[7] Πρόφης Θωμάς: «Η Τραγωδία του Κορωπίου (8-9 Οκτωβρίου 1944) Οι Μύθοι, οι Πλαστογράφοι και η Αλήθεια» (2006). σελ. 56 και 57
[8] T-311 Roll 186 Army Group E War Diary «Kriegstagebuch», Balkans & Greece 1944, σελ. 000727
[9] Staatsarchiv München, δικογραφία HA M7 Js 8-17/68, φωτογραφικό αρχείο StanW 22500, εικόνα 0076
[10]  T-311 Roll 186 Army Group E War Diary «Kriegstagebuch», Balkans & Greece 1944, σελ. 000632 έως 000638
[11] «ΕΠΕΣΑΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΖΩΗ» Έκδοση της ΚΕ/ΚΚΕ Τόμος 4β Αθήνα 2001 σελ. 185 έως 201

Δευτέρα, 15 Απριλίου 2019

Οι γυναίκες των Μεσογείων κατά τη διάρκεια της Κατοχής

Γυναίκες Μεσογείων στον τρυγητό (Πηγή)
Η εισήγηση  που ακολουθεί, παρουσιάστηκε στο Διεθνές Συνέδριο Προφορικής Ιστορίας που έλαβε χώρα στο Βόλο το 2013, με συνδιοργάνωση της Ένωσης Προφορικής Ιστορίας και του Εργαστηρίου Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Τμήματος Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας, του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας.

Με την εργασία αυτή, που είναι αποτέλεσμα επιστημονικής έρευνας, δίνεται μία ακόμη οπτική γωνία για την κατάσταση που επικρατούσε στα Μεσόγεια, στη διάρκεια της ναζιστικής Κατοχής. 

Η Ομάδα Ιστορικής Έρευνας



Γυναίκες και Κρίση: μια διαπραγμάτευση συνέχειας και αλλαγής

Ιωάννα Μπιμπλή, Ιστορικός


Abstract

Women and crisis: an exchange between continuity and change The present paper is based on a research I have conducted on the experiences of women from Mesogeia‐Attika during the Second World War, and the consequences those experiences had on the status of women within their community and family. Τhe oral testimonies of women from Mesogeia reveal how during a period of great crisis, women managed, through traditional values and duties, to exceed their roles. The end of the Second World War signalled the return to traditional values and hierarchies. However, women from Mesogeia had already gained an awareness of their gender and role and used this knowledge towards changing their children’s lives.

Είδαμε και τον πόλεμο, δεν είδαμε χαρές. 
Πίσω του μόνο άφησε μεγάλες συμφορές 
Ζητάμε όλοι συγχώρεση γιατί παραστρατίσαμε, 
Μας άφησες το ξέρουμε γιατί κι εμείς Σε αφήσαμε (1)
Στη διάρκεια συνέντευξης που μου παραχώρησε η 90χρονη τότε Τασία από το Κορωπί, μου αποκάλυψε την αγάπη της για την ποίηση και το ταλέντο της να γράφει στίχους. Η Τασία είναι μια από τις πολλές γυναίκες που βίωσαν τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο με έναν παραδοσιακά καθορισμένο τρόπο, μέσα από τον οποίο όμως συνειδητοποίησαν τη δύναμη και την ταυτότητα τους. Η παρούσα εισήγηση έχει να κάνει με τις εμπειρίες των γυναικών από τα Μεσόγεια κατά τη διάρκεια του πολέμου και της Κατοχής και τις συνέπειες που είχαν αυτές οι εμπειρίες για τη θέση των γυναικών στην κοινότητα και την οικογένεια. Η εισήγηση είναι βασισμένη σε πρωτογενή έρευνα που συμπεριλαμβάνει βιογραφικές συνεντεύξεις με γυναίκες από τα Μεσόγεια. 

Ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος υπήρξε το πιο δραματικό γεγονός που βίωσε η ανθρωπότητα στη διάρκεια του 20ου αιώνα. Οι επιπτώσεις του πολέμου αυτού στο ρόλο και τη θέση των γυναικών έχει απασχολήσει πολλούς ιστορικούς εδώ και χρόνια. Έχουν μάλιστα δημιουργηθεί και αντίπαλες απόψεις σχετικά με το εάν ο πόλεμος αυτός λειτούργησε ως φορέας αλλαγής ή συνέχειας. 

Από τη μια πλευρά, ιστορικοί όπως ο Arthur Marwick (1974) ή ο Eric Hobsbawm(1994) υποστήριξαν ότι ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος προκάλεσε σημαντικές αλλαγές στη θέση των γυναικών της Ευρώπης. Για παράδειγμα, στην Εποχή των Άκρων, ο Hobsbawm (1994: 310‐319) επισημαίνει τρεις σημαντικές αλλαγές: τη μαζική είσοδο των νοικοκυρών στο εργατικό δυναμικό, τον αυξανόμενο αριθμό των γυναικών στην ανώτερη εκπαίδευση και την αναγέννηση των φεμινιστικών κινημάτων. 

Από την άλλη πλευρά, φεμινίστριες ιστορικοί όπως η Elizabeth Roberts (1994:132) ή η Penny Summerfield (1998) καταδεικνύουν μέσα από τις έρευνες τους ότι οι οποιεσδήποτε αλλαγές συνέβησαν κατά τη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου αντισταθμίστηκαν από μια αυστηρή επιστροφή στην παράδοση μετά το τέλος του. Πιο συγκεκριμένα για τις Ελληνίδες, όπως αναφέρει και η Τασούλα Βερβενιώτη, μπορεί οι περίοδοι κρίσης να βοηθούν στη διεύρυνση του ρόλου των γυναικών αλλά και το τέλος της κρίσης συνήθως σημαίνει μια τάση προς την αποκατάσταση των παραδοσιακών καθηκόντων (Vervenioti 2000: 105). Αυτό ίσχυσε ακόμη και για τις γυναίκες της Αντίστασης, οι οποίες ξεπέρασαν τα όρια των παραδοσιακών τους ρόλων (Βερβενιώτη 1994: 14‐15). 

Τι συνέβη λοιπόν με τις γυναίκες που βίωσαν τον πόλεμο και την Κατοχή μέσα στα στενά παραδοσιακά όρια; Η έρευνα επάνω στην οποία βασίζεται αυτή η εισήγηση κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η αλλαγή και η συνέχεια ως επιπτώσεις του πολέμου συνυπήρχαν και πως η κυριαρχία της μιας επάνω στην άλλη βασίστηκε στην διαπραγματευτική ικανότητα της κοινότητας και της οικογένειας, αλλά και στην αποφασιστικότητα των ίδιων των γυναικών να ξεπεράσουν τα όρια. Αυτό που μπορεί κανείς να εντοπίσει ως σίγουρη αλλαγή αφορά τη συνείδηση των γυναικών από τα Μεσόγεια ως προς την αντίληψη τους για το φύλο και το ρόλο τους. Είναι επίσης σημαντικό να αναφέρω ότι οι περισσότερες μελέτες για τη σχέση των γυναικών με τον πόλεμο, ειδικά άλλων ευρωπαϊκών χωρών αλλά και της Αμερικής, εστιάζουν την προσοχή τους στη σχέση των γυναικών με το Κράτος. Στην περίπτωση όμως της Ελλάδας, ιδιαίτερα στην προπολεμική περίοδο, η κοινότητα και η οικογένεια υπήρξαν οι πιο σημαντικοί θεσμοί κοινωνικοποίησης και επιβολής ρόλων.