Η φωτογραφία της κεφαλής του ιστολογίου είναι μεταγενέστερη της καταστροφής της πόλης στις 9 Οκτωβρίου 1944 και παρουσιάζει την σημαία τραυματιών, θυμάτων πολέμου και κατοχής Κορωπίου, της ομώνυμης ένωσης, που ιδρύθηκε για την υποστήριξη όλων των δεινοπαθούντων. Η σημαία σήμερα κοσμεί το Δημαρχείο της πόλης.

Δευτέρα, 15 Απριλίου 2019

Οι γυναίκες των Μεσογείων κατά τη διάρκεια της Κατοχής

Γυναίκες Μεσογείων στον τρυγητό (Πηγή)
Η εισήγηση  που ακολουθεί, παρουσιάστηκε στο Διεθνές Συνέδριο Προφορικής Ιστορίας που έλαβε χώρα στο Βόλο το 2013, με συνδιοργάνωση της Ένωσης Προφορικής Ιστορίας και του Εργαστηρίου Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Τμήματος Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας, του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας.

Με την εργασία αυτή, που είναι αποτέλεσμα επιστημονικής έρευνας, δίνεται μία ακόμη οπτική γωνία για την κατάσταση που επικρατούσε στα Μεσόγεια, στη διάρκεια της ναζιστικής Κατοχής. 

Η Ομάδα Ιστορικής Έρευνας



Γυναίκες και Κρίση: μια διαπραγμάτευση συνέχειας και αλλαγής

Ιωάννα Μπιμπλή, Ιστορικός


Abstract

Women and crisis: an exchange between continuity and change The present paper is based on a research I have conducted on the experiences of women from Mesogeia‐Attika during the Second World War, and the consequences those experiences had on the status of women within their community and family. Τhe oral testimonies of women from Mesogeia reveal how during a period of great crisis, women managed, through traditional values and duties, to exceed their roles. The end of the Second World War signalled the return to traditional values and hierarchies. However, women from Mesogeia had already gained an awareness of their gender and role and used this knowledge towards changing their children’s lives.

Είδαμε και τον πόλεμο, δεν είδαμε χαρές. 
Πίσω του μόνο άφησε μεγάλες συμφορές 
Ζητάμε όλοι συγχώρεση γιατί παραστρατίσαμε, 
Μας άφησες το ξέρουμε γιατί κι εμείς Σε αφήσαμε (1)
Στη διάρκεια συνέντευξης που μου παραχώρησε η 90χρονη τότε Τασία από το Κορωπί, μου αποκάλυψε την αγάπη της για την ποίηση και το ταλέντο της να γράφει στίχους. Η Τασία είναι μια από τις πολλές γυναίκες που βίωσαν τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο με έναν παραδοσιακά καθορισμένο τρόπο, μέσα από τον οποίο όμως συνειδητοποίησαν τη δύναμη και την ταυτότητα τους. Η παρούσα εισήγηση έχει να κάνει με τις εμπειρίες των γυναικών από τα Μεσόγεια κατά τη διάρκεια του πολέμου και της Κατοχής και τις συνέπειες που είχαν αυτές οι εμπειρίες για τη θέση των γυναικών στην κοινότητα και την οικογένεια. Η εισήγηση είναι βασισμένη σε πρωτογενή έρευνα που συμπεριλαμβάνει βιογραφικές συνεντεύξεις με γυναίκες από τα Μεσόγεια. 

Ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος υπήρξε το πιο δραματικό γεγονός που βίωσε η ανθρωπότητα στη διάρκεια του 20ου αιώνα. Οι επιπτώσεις του πολέμου αυτού στο ρόλο και τη θέση των γυναικών έχει απασχολήσει πολλούς ιστορικούς εδώ και χρόνια. Έχουν μάλιστα δημιουργηθεί και αντίπαλες απόψεις σχετικά με το εάν ο πόλεμος αυτός λειτούργησε ως φορέας αλλαγής ή συνέχειας. 

Από τη μια πλευρά, ιστορικοί όπως ο Arthur Marwick (1974) ή ο Eric Hobsbawm(1994) υποστήριξαν ότι ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος προκάλεσε σημαντικές αλλαγές στη θέση των γυναικών της Ευρώπης. Για παράδειγμα, στην Εποχή των Άκρων, ο Hobsbawm (1994: 310‐319) επισημαίνει τρεις σημαντικές αλλαγές: τη μαζική είσοδο των νοικοκυρών στο εργατικό δυναμικό, τον αυξανόμενο αριθμό των γυναικών στην ανώτερη εκπαίδευση και την αναγέννηση των φεμινιστικών κινημάτων. 

Από την άλλη πλευρά, φεμινίστριες ιστορικοί όπως η Elizabeth Roberts (1994:132) ή η Penny Summerfield (1998) καταδεικνύουν μέσα από τις έρευνες τους ότι οι οποιεσδήποτε αλλαγές συνέβησαν κατά τη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου αντισταθμίστηκαν από μια αυστηρή επιστροφή στην παράδοση μετά το τέλος του. Πιο συγκεκριμένα για τις Ελληνίδες, όπως αναφέρει και η Τασούλα Βερβενιώτη, μπορεί οι περίοδοι κρίσης να βοηθούν στη διεύρυνση του ρόλου των γυναικών αλλά και το τέλος της κρίσης συνήθως σημαίνει μια τάση προς την αποκατάσταση των παραδοσιακών καθηκόντων (Vervenioti 2000: 105). Αυτό ίσχυσε ακόμη και για τις γυναίκες της Αντίστασης, οι οποίες ξεπέρασαν τα όρια των παραδοσιακών τους ρόλων (Βερβενιώτη 1994: 14‐15). 

Τι συνέβη λοιπόν με τις γυναίκες που βίωσαν τον πόλεμο και την Κατοχή μέσα στα στενά παραδοσιακά όρια; Η έρευνα επάνω στην οποία βασίζεται αυτή η εισήγηση κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η αλλαγή και η συνέχεια ως επιπτώσεις του πολέμου συνυπήρχαν και πως η κυριαρχία της μιας επάνω στην άλλη βασίστηκε στην διαπραγματευτική ικανότητα της κοινότητας και της οικογένειας, αλλά και στην αποφασιστικότητα των ίδιων των γυναικών να ξεπεράσουν τα όρια. Αυτό που μπορεί κανείς να εντοπίσει ως σίγουρη αλλαγή αφορά τη συνείδηση των γυναικών από τα Μεσόγεια ως προς την αντίληψη τους για το φύλο και το ρόλο τους. Είναι επίσης σημαντικό να αναφέρω ότι οι περισσότερες μελέτες για τη σχέση των γυναικών με τον πόλεμο, ειδικά άλλων ευρωπαϊκών χωρών αλλά και της Αμερικής, εστιάζουν την προσοχή τους στη σχέση των γυναικών με το Κράτος. Στην περίπτωση όμως της Ελλάδας, ιδιαίτερα στην προπολεμική περίοδο, η κοινότητα και η οικογένεια υπήρξαν οι πιο σημαντικοί θεσμοί κοινωνικοποίησης και επιβολής ρόλων. 


Παρασκευή, 22 Φεβρουαρίου 2019

Εις Μνήμη...



Το παρόν αφιερώνεται αντί μνημοσύνου στους αξέχαστους συντοπίτες μας, που λίγο πριν την έξοδό τους από τη ζωή, είχαν την ευγενή καλοσύνη να μας ενημερώσουν για τα συμβάντα, όπως τα έζησαν, στο Κορωπί στις 8 και 9 Οκτωβρίου 1944 . 

Οι άνθρωποι αυτοί με χαμόγελο και περίσσια ψυχική διάθεση, μας υποδέχθηκαν στο σπιτικό τους και μας φίλεψαν με ότι καλύτερο είχαν εκείνη τη στιγμή, κοντά στο τζάκι, έτσι όπως συνηθίζεται από παλιά στο τόπο μας. 

Εκείνο, που μας προξένησε μεγάλη εντύπωση, ήταν η δύναμη ψυχής ορισμένων, που είχαν τη θλιβερή ατυχία να απωλέσουν προσφιλή τους πρόσωπα και μάλιστα παιδιά τους. Σε καμμία περίπτωση δεν έδωσαν την παραμικρή αφορμή για οίκτο στη μεγάλη τους δυστυχία, αλλά με το χαμόγελο στα χείλη, μας υποδέχθηκαν. 

Προσωπικά επισκέφθηκα με τον Θανάση Πουλάκη τους πέντε πρώτους. Στη συνέχεια ο Θανάσης επισκέφθηκε και έλαβε μαρτυρίες από τους δύο τελευταίους λόγω δικού μου κωλύματος. Η συγκίνησή μας ήταν μεγάλη, διότι είχαμε να τους συναντήσουμε αρκετά χρόνια. Τους είχαμε γνωρίσει νέους και δραστήριους οικογενειάρχες. Τώρα είχαμε μπροστά μας σεβάσμιους ηλικιωμένους με χαμόγελο και ηρεμία, με πλήρη διαύγεια πνεύματος και εξαιρετική μνήμη. 

Και η στάση τους μας θύμισε τον έμμετρο λόγο ενός πολύ αξιόλογου συντοπίτη μας :
 «......του διάβα της ζωής τα βήματά σου, που βαθιά είναι χωνιασμένα, περασμένα, όχι όμως ξεχασμένα......» 


Πέμπτη, 6 Δεκεμβρίου 2018

Οι μαρτυρίες εκ Φιλοθέης!

Φιλοθέη. Το επιταγμένο σπίτι του διοικητού της γερμανικής μονάδας το 1944, όπως είναι σήμερα, στη γωνία των οδών 25ης Μαρτίου και Βασ. Γεωργίου.
Και ναι! Μετά από επανειλημμένη και κοπιώδη αναζήτηση στη Φιλοθέη, βρέθηκε μια άκρη! Η έρευνα του Γιώργου Ντούνη, είχε τελικά αποτέλεσμα! Μία πολύ ενδιαφέρουσα συνάντηση με τον γιο ενός εκ των μαρτύρων! Τον κ. Αλέξανδρο Μίχα, που ο πατέρας του Λέανδρος Μίχας είχε δώσει κατάθεση στο Γραφείο Εγκλημάτων Πολέμου το 1945, σχετικά με τους Γερμανούς που έκαψαν το Κορωπί!

Ο κύριος Μίχας, ο οποίος δέχθηκε αυθόρμητα να διηγηθεί τα παλιά, διατηρεί μία αξιοζήλευτη μνήμη. "Γνωρίζετε αν υπήρχαν Γερμανοί στη Φιλοθέη κατά τη διάρκεια της Κατοχής;" ήταν η πρώτη ερώτηση για να δώσει την απάντηση “Και βέβαια γνωρίζω! Ήσαν εγκατεστημένοι στη Φιλοθέη και ήταν αυτοί, που πήγαν και έκαψαν το Κορωπί”

Αυτό το οίκημα (δεξιά) στη γωνία των οδών Νιρβάνα και 25ης Μαρτίου,  χρησιμοποιήθηκε για τις λειτουργικές ανάγκες της Γερμανικής μονάδας της Φιλοθέης. Δεξιά του ήταν μόνιμα σταθμευμένα μεγάλα φορτηγά που χρησιμοποιούντο ως μαγειρεία.  Απέναντι (αριστερά) με τα πεύκα στο τότε οικόπεδο, συγκεντρώθηκε η γερμανική δύναμη για να ξεκινήσει για το Κορωπί.
Και στη συνέχεια, μετά από το αίτημα για περισσότερες πληροφορίες, είχε την ευγενή καλοσύνη να περιηγήσει τον Γιώργο Ντούνη στη γειτονιά, δείχνοντάς του τα σπίτια και τους χώρους που έμεναν και λειτουργούσαν οι γερμανικές μονάδες.

"Μα όλη η γειτονιά ήξερε ότι αυτοί πήγαν και έκαψαν το Κορωπί!", απάντησε σε σχετική ερώτηση. "Τους είδαν να ετοιμάζονται βράδυ στις 8 Οκτωβρίου 1944, να φεύγουν συνταγμένοι με φορτηγά και να γυρίζουν την άλλη μέρα με ρούχα καπνισμένα και ματωμένα.

Το παράθυρο του δωματίου μου στον όροφο του σπιτιού μου έβλεπε στο οικόπεδο, που συγκεντρώθηκαν οι Γερμανοί πριν φύγουν για το Κορωπί. Ήταν γύρω στα 30 με 40 άτομα. Η συγκέντρωση αυτή ήταν κάτι έκτακτο και γι αυτό το προσέξαμε ιδιαίτερα. Οι γονείς μας, μας είχαν πει σε εμένα και στον μεγαλύτερο αδελφό μου να έχουμε το νου μας να παρατηρούμε από το παράθυρο και να τους ενημερώνουμε για ότι συνέβαινε. Και τούτο γιατί τα σπίτια μας δέχονταν επιθέσεις από κλέφτες από την περιοχή της Καλογρέζας.

Ακούσαμε λοιπόν εκείνο το βράδυ τον θόρυβο και πεταχτήκαμε να δούμε τι συμβαίνει. Οι στρατιώτες συγκεντρώθηκαν και έφυγαν προς την διασταύρωση οδών Βασ. Γεωργίου και 25ης Μαρτίου όπου ήταν μόνιμα στημένος ένας προβολέας για έλεγχο της περιοχής. Δεν μπορώ να σας απαντήσω με τι μέσα αναχώρησαν και αν υπήρχαν και τρίκυκλες μηχανές.

Την άλλη μέρα το πρωί μετά το "κατόρθωμά" τους γύρισαν καπνισμένοι και με αίματα στις στολές τους και πλύθηκαν στο οικόπεδο απ’ όπου ξεκίνησαν. Αργότερα έμαθα ότι ήθελαν να πάρουν εκδίκηση για έναν υπαξιωματικό τους, που σκοτώθηκε την προηγούμενη ημέρα κοντά στο χωριό! " (σ.σ.Εννοεί το Κορωπί)

Συγκινήθηκε όταν έμαθε ότι υπάρχει ακόμη η κατάθεση που είχε δώσει ο πατέρας του! Δεν ήξερε τίποτα γι' αυτήν!  Το έμαθε, αφού διηγήθηκε όλα όσα θυμόταν! Το σημαντικό ήταν και το επισήμανε και ο ίδιος, ότι αυτά που είχε διηγηθεί προηγουμένως συνέπιπταν με εκείνα που είχε αναφέρει το 1945 ο πατέρας του. Ήταν καλή οικογένεια μορφωμένων ανθρώπων που εγκαταστάθηκαν στη Φιλοθέη τη δεκαετία του 30, στέριωσαν και προόδευσαν εκεί!

Η γερμανική κατάσταση με τα ονόματα των συλληφθέντων υπαλλήλων του υποκαταστήματος της Εθνικής Τράπεζας Ελλάδος της Φιλοθέης, τον Ιούνιο του 1944. Με κόκκινη ένδειξη διαβάζουμε τα ονόματα του Λεάνδρου Μίχα και του Κώστα Μελισσαρόπουλου. (Από Έκδοση του Δήμου Φιλοθέης «ΦΙΛΟΘΕΗ ΑΤΤΙΚΗΣ άρωμα πικροδάφνης» 2007)
Ο πατέρας του και ο άλλος μάρτυρας, ο Κώστας Μελισσαρόπουλος, που αναφέρονται στη γερμανική δικογραφία, ήσαν φίλοι, υπάλληλοι Τραπέζης και έζησαν έντονα με τις οικογένειές τους την καταπίεση των Γερμανών στην Κατοχή! Ανήκαν και οι δύο σε αντιστασιακή οργάνωση. Τους έπιασαν οι Γερμανοί και τους δύο, μαζί με άλλους υπαλλήλους, κατόπιν καταδόσεως και τους έκλεισαν στην οδό Μέρλιν και μετά στο Χαϊδάρι. Δεν ήξεραν αν την επόμενη μέρα θα ήταν η σειρά τους για εκτέλεση γιατί η καταγγελία ήταν πολύ σοβαρή: "κάποια ενέργεια εναντίον του Γερμανού Διοικητή που έμενε στη Φιλοθέη". Τελικά γλύτωσαν καταπονημένοι, σαν από θαύμα.

"Δεν μπορώ να φανταστώ ότι ο πατέρας μου και οι άλλοι συλληφθέντες από τους Γερμανούς είχαν πρόθεση για κάτι τέτοιο. Αυτό που θυμάμαι είναι ότι μερικές φορές 4-5 άτομα συγκεντρώνονταν στο σπίτι μας και συσκέπτονταν, δεν ξέρω καλά για ποιό λόγο. Εγώ και ο αδελφός μου κρατούσαμε τσίλιες και τους ειδοποιούσαμε όταν βλέπαμε έξω Γερμανούς. Θυμάμαι μία φορά που κατέβηκα τρέχοντας στο υπόγειο και τους ειδοποίησα, γιατί έξω από το σπίτι μας περιφέρονταν 4-5 Γερμανοί"


ΟΙΚΉΜΑΤΆ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΠΟΥ ΕΔΡΕΥΕ Η ΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ ΣΤΗ ΦΙΛΟΘΕΗ
1. Οίκημα που στέγαζε τα γραφεία της γερμανικής Διοίκησης. Στην πίσω πλευρά ήσαν τα μαγειρεία. 2. Οίκημα που διέμενε ο Γερμανός διοικητής. 3. Χώρος πρωινής αναφοράς της μονάδας. 4. Χώρος καταφυγίου. 5. Χώρος συγκέντρωσης του τμήματος για αναχώρηση προς Κορωπί. 6. Οικία οικογένειας Μίχα.  Ε. Επιταγμένα οικήματα από τους Γερμανούς.
(Επιμέλεια εικόνας Α. Πουλάκης)


Η περιοχή Φιλοθέης όπως είναι σήμερα, με την ίδια αντιστοίχιση αριθμών.(Φωτογραφία Google map. Ανάκτηση 03 Δεκ. 2018)
Οι μάρτυρες εκ Φιλοθέης έδωσαν τότε τις καταθέσεις τους σε ανακριτή του Πρωτοδικείου Αθηνών. Ήταν η προβλεπόμενη διαδικασία σύμφωνα με τον σχετικό νόμο που είχε θεσπιστεί τότε. (ΦΕΚ: 145/1945, 250/1945 και 322/1945).

Ο εισαγγελέας και διευθυντής του Γραφείου Εγκλημάτων Πολέμου, αείμνηστος Ανδρέας Τούσης, εξετάζοντας την υπόθεση Κορωπίου, δεν έστρεψε την προσοχή του τυχαία προς την Φιλοθέη.

Ομάδα Ιστορικής Έρευνας Κορωπίου




Τετάρτη, 14 Νοεμβρίου 2018

74 Χρόνια από την καταστροφή του Κορωπίου από τους Γερμανούς

 olok1
Μπορεί η εκδήλωση μνήμης και τιμής της 74ης επετείου του Ολοκαυτώματος του Κορωπίου να ανήκει στο παρελθόν, όμως όπως αποδείχτηκε ήταν ιδιαίτερα ξεχωριστή δεδομένου ότι πλέον οι Κορωπιώτες και οι Κορωπιώτισσες μπορούν, επιτέλους, να τιμούν τη θλιβερή αλλά και κορυφαία στιγμή της νεότερης ιστορίας τους υπό το πρίσμα της αλήθειας.

Μιας αλήθειας που τεκμηριώνεται απόλυτα και με άκρως επιστημονικό τρόπο μέσα στις 250 σελίδες του βιβλίου με τίτλο «Η καταστροφή του Κορωπίου στην Κατοχή» το οποίο εκδόθηκε από τον Δήμο Κρωπίας με χορηγίες της Ένωσης Εταιρειών Ανατολικής Αττικής, της εταιρείας «Καζάκος» και ενός ακόμη που διατηρεί την ανωνυμία του!

Στο βιβλίο αυτό περιλαμβάνονται τα πρακτικά της ημερίδας που πραγματοποιήθηκε την Κυριακή 8 Οκτωβρίου 2017 στο αμφιθέατρο του δημαρχείου Κορωπίου και στη διάρκεια της οποίας ομάδα ερευνητών που αποτελούνταν από τους (κατ' αλφαβητική σειρά) Γιώργο Κόλλια, μηχανολόγο – ηλεκτρολόγο μηχανικό του ΕΜΠ, Νικόλαο Λάζαρη αντιστράτηγο ε.α., Γιώργο Ντούνη αντιναύαρχο ε.α., Δημήτρη (Τάκη) Πρόφη, οικονομικό σύμβουλο και Θανάση Πουλάκη, ταξίαρχο ε.α., κατέθεσαν πλήθος στοιχείων από τα οποία αποδεικνυόταν πέραν πάσης αμφιβολίας ποιοί έκαψαν το Κορωπί! 

Οι μνήμες του Χρήστου Δήμα


dimas agalma

Μετράει 89 ολόκληρα χρόνια ζωής. Έχει ζήσει πολλά καλά και άσχημα. Όμως η μέρα εκείνη, η Δευτέρα 9 Οκτωβρίου 1944 θα μείνει για πάντα ανεξίτηλα χαραγμένη στη μνήμη του.

Ο Χρήστος Δήμας, γέννημα θρέμμα Κορωπιώτης, γεννημένος το 1929, ήταν αμούστακο παλικάρι 15 χρονών το '44.

Και βίωσε με τον χειρότερο τρόπο το τραγικό εκείνο πρωινό που σήμερα πλέον όλοι γνωρίζουμε ως το Ολοκαύτωμα του Κορωπίου.

Πριν από πέντε περίπου μήνες, έγραψε ένα ποίημα, το οποίο άφησε ευλαβικά στο μνημείο του Ολοκαυτώματος στην πλατεία της 9ης Οκτωβρίου, στο Κορωπί.

Γονατιστοί στο μνήμα σας
με μάτια βουρκωμένα
για πάντα σε σας η μνήμη μας
τα αδικοσκοτωμένα

Εσάς που τόσο άγρια
οι ΟΥΝΟΙ σας σκοτώσαν
γέρους γυναίκες και παιδιά
με βία θανατώσαν

Οι βάρβαροι δεν λύγισαν
ούτε στου μωρού το κλάμα
και σκόρπισαν παντού
τη θλίψη και το δράμα

Ερήμωσε η πόλη μας
τα πάντα ήταν καμμένα
οι μάνες μαυροφόρεσαν
και τα παιδιά κλαμένα

Πάνω στο καμπαναριό
στημένο πολυβόλο
και σκότωσαν αλύπητα
χωρίς να πουν το λόγο

Πολλούς θανάτους άφησαν
πολλά σπίτια καμμένα
όμως ποτέ δεν έδωσαν
το λόγο σε κανένα

Ο πόνος ήταν δυνατός
στη πόλη αντηχούσε
κι η μάνα μ' αναστεναγμό
το γιόκα της θρηνούσε

Τι κι αν πέρασε καιρός
και διάβηκε ο χρόνος
πάντα υπάρχει μέσα μας
γιατί!!! αυτός ο πόνος

Να είναι αιώνια η μνήμη σας
ήρωες τιμημένοι
για μας θα είστε πάντοτε
οι χιλιοδοξασμένοι...

Το χώμα να είναι ελαφρό
της γης που σας σκεπάζει
και μια φωνή από καρδιάς
ΑΘΑΝΑΤΟΙ φωνάζει. 



Πηγή: notioanatolika.gr

Το ημερολόγιο της Κατερίνας Αλλαγιάννη



Δύο ολόκληρες σελίδες αφιερώνει στο ημερολόγιό της η Κατερίνα Αλλαγιάννη, η οποία καταγόταν από το Λιόπεσι (Παιανία) και είχε παντρευτεί στο Μαρκόπουλο, για το Ολοκαύτωμα του Κορωπίου.

Η γυναίκα αυτή, όπως αποκάλυψε στο notioanatolika.gr ο Δρ. Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Θρησκειών, Κωνσταντίνος Τσοπάνης, είχε γεννηθεί στις αρχές του προηγούμενου αιώνα και πρέπει να απεβίωσε στη δεκαετία του '60.

Υπήρξε απόφοιτος παρθεναγωγείου, άρα γνώριζε πολύ καλά γράμματα, ζούσε με τον άνδρα της σε σπίτι το οποίο ακόμη σώζεται επί της λεωφόρου Πόρτο Ράφτη και κατέγραφε ό,τι έβλεπε καθ' όλη τη διάρκεια της Κατοχής.

Βέβαια, όπως επεσήμανε ο κ. Τσοπάνης, “οι αναμνήσεις της είναι έντονα φορτισμένες καθότι είναι καταγραφή της στιγμής”.

Στις δύο σελίδες λοιπόν στις οποίες κάνει αναφορά στα όσα συνέβησαν στο Κορωπί στις 8 και 9 Οκτωβρίου 1944, η Κατερίνα Αλλαγιάννη υποστηρίζει ότι ο γερμανικός στρατός αποχωρούσε με ηρεμία από το Κορωπί (σ.σ.: λίγες ημέρες αργότερα θα απελευθερωνόταν και η Αθήνα).

Όμως στα τελευταία γερμανικά φορτηγά που έφευγαν από την πόλη κάποια μέλη οργανώσεων πέταξαν χειροβομβίδες και “έτσι άρχισε το κακό”. “...οι διάφορες οργανώσεις που είχαν σπαρθεί στα χωριά μας, ήθελαν να δείξουν εδώ την ανδρεία τους” αναφέρει μάλλον ειρωνικά η λιοπεσιώτισσα.

Στη συνέχεια η Κ. Αλλαγιάννη περιγράφει τί συνέβη στο Κορωπί από τις 8 το βράδυ της Κυριακής (8/10/44) και καθ' όλη τη διάρκεια της Δευτέρας (9/10/44). 

Δευτέρα, 20 Αυγούστου 2018

Το ζήτημα των εγκληματιών πολέμου

Γράφει η κυρία Δέσποινα - Γεωργία Κωνσταντινάκου*

(Το παρόν άρθρο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα "Χανιώτικα Νέα" στις 13 και 15 Ιουνίου 2015, σε συνέχεια. Ακολουθεί απόσπασμά του)

Τα εγκλήματα πολέμου στην Ελλάδα δεν έλαβαν ποτέ την ανάλογη δημοσιότητα της οποίας έτυχαν οι γερμανικές βιαιοπραγίες σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. H κοινή γνώμη της Γερμανίας μόλις τις περασμένες δεκαετίες άρχισε να ενημερώνεται για τα έργα και τις ημέρες των στρατευμάτων της στον ελληνικό χώρο, κυρίως εξαιτίας του αιτήματος των Ελλήνων θυμάτων για την καταβολή αποζημιώσεων.

Ηδη πριν τη λήξη του πολέμου, η εξόριστη ελληνική κυβέρνηση είχε ξεκινήσει να συλλέγει στοιχεία για τις βιαιότητες και τις καταστροφές που προκαλούσαν στη χώρα οι δυνάμεις Κατοχής, θέλοντας να ικανοποιήσει το κοινό περί δικαίου αίσθημα που απαιτούσε την τιμωρία των εγκλημάτων. Παρά τις αγαθές προθέσεις, η επίτευξη του στόχου απεδείχθη δύσκολη, καθώς στο διαλυμένο από την τετράχρονη κατοχή κράτος δεν υπήρχαν οι δομές και η οργάνωση που θα μπορούσαν να στηρίξουν το εγχείρημα.

Το Ελληνικό Εθνικό Γραφείο Εγκλημάτων Πολέμου

Το Ελληνικό Εθνικό Γραφείο Εγκλημάτων Πολέμου ιδρύθηκε τον Ιούνιο του 1945, με καθυστέρηση πολλών μηνών και στην ουσία μόνο εξαιτίας της έντονης πίεσης που άσκησαν οι Σύμμαχοι. Αποστολή του Γραφείου ήταν η συγκέντρωση και αξιολόγηση αποδεικτικού υλικού για τα εγκλήματα που είχαν σημειωθεί στην Ελλάδα κατά τη διάρκεια της κατοχής. Το υλικό αυτό θα αποστελλόταν στις συμμαχικές Αρχές οι οποίες στη συνέχεια θα προχωρούσαν στον εντοπισμό και την παράδοση των καταζητούμενων προκειμένου να δικαστούν από την ελληνική δικαιοσύνη. 

Το Γραφείο βέβαια αντιμετώπιζε πολλά προβλήματα στην λειτουργία του, λόγω των μειωμένων οικονομικών πόρων, αλλά και των μεγάλων ελλείψεων σε έμψυχο δυναμικό. Τα στελέχη του καταβάλλοντας πραγματικά φιλότιμες προσπάθειες κατάφεραν παρόλα αυτά να ξεπεράσουν τα εμπόδια και να παραδώσουν στις συμμαχικές Αρχές καταλόγους με ονόματα καταζητούμενων. Υστερα από αξιολόγηση αυτών των στοιχείων, οι σύμμαχοι ενέκριναν την εγγραφή 1.127 ατόμων στις λίστες των εγκληματιών πολέμου. Από αυτούς 470 ήταν Γερμανοί, 242 Ιταλοί, 410 Βούλγαροι και 5 Αλβανοί. Οι αιτήσεις παράδοσης δεν απέδωσαν όμως τα προσδοκώμενα καθώς οι κατηγορούμενοι στη συντριπτική πλειοψηφία τους δεν ήταν δυνατό να εντοπιστούν.

Ομως και τα απευθείας αιτήματα που απηύθυνε τα επόμενα χρόνια η Αθήνα προς τις κυβερνήσεις των πρώην δυνάμεων Κατοχής για την παράδοση ατόμων που κατηγορούνταν από τις ελληνικές Αρχές για εγκλήματα πολέμου δεν βρήκαν καμία ανταπόκριση. Οι Βούλγαροι προέβαλαν ως επιχείρημα ότι είχαν αρχίσει οι ίδιοι να δικάζουν τους υπηκόους τους που είχαν εμπλακεί σε εγκλήματα πολέμου, συνεπώς δεν χρειαζόταν να υπάρξει καμία απολύτως ανάμειξη της ελληνικής πλευράς. Την ίδια αρνητική στάση, διανθισμένη μόνο από διπλωματική ευγένεια, κράτησε και η Ιταλία. 
Οι Ιταλοί και Βούλγαροι που τελικά οδηγήθηκαν ενώπιον των ελληνικών δικαστηρίων είχαν συλληφθεί είτε από τον ΕΛΑΣ είτε από τις ελληνικές αστυνομικές Αρχές, ενώ οι λίγοι Γερμανοί που παραδόθηκαν από τους Συμμάχους για να δικαστούν προέρχονταν κυρίως από βρετανικά στρατόπεδα στη Μέση Ανατολή όπου ήταν πιο εύκολη η διακρίβωση των στοιχείων των κρατουμένων.

Οι δίκες των εγκληματιών πολέμου

Οι δίκες των Γερμανών υπηκόων που κατηγορούνταν για εγκλήματα πολέμου ξεκίνησαν στα τέλη του 1946. Οι πρώτοι που οδηγήθηκαν ενώπιον των ελληνικών δικαστικών αρχών ήταν οι στρατηγοί της Κρήτης Bruno Bräuer και Friedrich Müller, που κατηγορούνταν μεταξύ άλλων για εκτελέσεις, διενέργεια αντιποίνων, εκτοπισμούς, λεηλασίες, εμπρησμούς.

Η δίκη τελείωσε με την καταδίκη των δύο Γερμανών σε θάνατο και την εκτέλεσή τους στο Χαϊδάρι στις 20 Μαΐου 1947, ανήμερα της επετείου της Μάχης της Κρήτης. Την ίδια τύχη είχε και ο επόμενος Γερμανός που δικάστηκε από το Ειδικό Στρατοδικείο Εγκλημάτων Πολέμου, ο επιλοχίας Fritz Schubert, ο οποίος κατά γενική ομολογία αποτελούσε μια από τις «πλέον ειδεχθείς μορφές» των γερμανικών δυνάμεων Κατοχής και κατηγορούνταν για εγκλήματα πολέμου στην Κρήτη και τη Μακεδονία. Στους υπόλοιπους Γερμανούς επιβλήθηκαν μικρές μόνο ποινές, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις υπήρξαν και αθωωτικές αποφάσεις. Εξαίρεση αποτέλεσε η περίπτωση του Alexander Andrae, διοικητή του Φρουρίου Κρήτης που έδρασε μαζί με τους Bräuer και Müller, ο οποίος τον Δεκέμβριο του 1947 καταδικάστηκε σε ισόβια κάθειρξη. Γεγονός είναι πάντως πως όσο ο καιρός περνούσε, το ζήτημα της δίωξης των εγκληματιών πολέμου δεν απασχολούσε πια με την ίδια ένταση ούτε την ελληνική πολιτεία ούτε την κοινή γνώμη. Και οι δικαστικές Αρχές φαίνονταν πλέον πιο διστακτικές να προχωρήσουν στην άμεση εκδίκαση των υποθέσεων και στην επιβολή αυστηρών ποινών. 

Είναι ενδεικτικό πως μέσα στο 1948 εκδικάστηκαν έξι υποθέσεις Γερμανών που κατηγορούνταν για εγκλήματα πολέμου. Απ’ αυτές οι τρεις αναβλήθηκαν για άγνωστη ημερομηνία, σε μία υπόθεση η ποινή που επεβλήθη ήταν ευνοϊκή και με καλές προοπτικές για απονομή χάριτος, ένας από τους καταδικασθέντες αφέθηκε άμεσα ελεύθερος, ενώ ένας αθωώθηκε. Όμως και διεθνώς το κλίμα είχε αρχίσει να αλλάζει, με το ψυχροπολεμικό σκηνικό που διαμορφωνόταν να θέτει άλλες προτεραιότητες. Η επανέναρξη των διπλωματικών σχέσεων μεταξύ της Ελλάδας και της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας τον Δεκέμβριο του 1950 έθετε ούτως ή άλλως νέα δεδομένα στο ζήτημα των εγκληματιών πολέμου.

Οι Γερμανοί διπλωμάτες φρόντισαν από την πρώτη στιγμή να καταστήσουν σαφές πως η γρήγορη, αθόρυβη, αλλά προπάντων οριστική διευθέτηση του ζητήματος θα αποτελούσε πρωταρχικό στόχο των ομοσπονδιακών Αρχών, για την επίτευξη του οποίου δεν θα δίσταζαν να χρησιμοποιήσουν όλα τα δυνατά μέσα πίεσης. Μια πρώτη γεύση αυτής της πίεσης πήρε την περίοδο 1950 – 1951 ο Γεώργιος Παπανδρέου, ο οποίος όταν επιχείρησε να επαναπροωθήσει τα ελληνικά καπνά στη γερμανική αγορά βρέθηκε αντιμέτωπος με το άμεσο αίτημα της γερμανικής κυβέρνησης να παύσει τη δίωξη εναντίον δύο Γερμανών υπηκόων που κατηγορούνταν για εγκλήματα οικονομικής φύσης στη διάρκεια της κατοχής.

Η Βόννη δέχθηκε να αγοράσει ελληνικά καπνά μόνο όταν έλαβε τη διαβεβαίωση για την ικανοποίηση του αιτήματός της. Η πρώτη αυτή υποχώρηση έδωσε στη γερμανική πλευρά το έναυσμα προκειμένου να πιέσει ακόμα περισσότερο για μια άμεση και κυρίως συνολική διευθέτηση του ζητήματος των εγκληματιών πολέμου. Οι πιέσεις φάνηκαν τελικά να αποδίδουν τον Απρίλιο του 1952, όταν η κυβέρνηση Πλαστήρα συμπεριέλαβε στον Α.Ν. 2058 «περί μέτρων ειρηνεύσεως» ειδική διάταξη, η οποία προέβλεπε τη δυνατότητα αναστολής της ποινικής δίωξης για όλα τα αδικήματα που χαρακτηρίζονταν ως εγκλήματα πολέμου.

Η ελληνική κυβέρνηση θα παρέδιδε πρώτα τις σχετικές δικογραφίες στις δικαστικές αρχές της Γερμανίας, οι οποίες καθίσταντο έτσι υπεύθυνες για την περαιτέρω ποινική δίωξη των υπηκόων τους.
Η αναστολή των διώξεων από τα ελληνικά δικαστήρια θα ήταν δυνατή μόνο αφού πρώτα θα είχε ξεκινήσει η ποινική διαδικασία από τα αλλοδαπά δικαστήρια.

Παρ' ότι οι ελληνικές Αρχές θεωρούσαν την παράδοση των δικογραφιών ως έναν «εύσχημο τρόπο τερματισμού του ζητήματος», οι Γερμανοί δεν την αντιμετώπισαν με την ίδια θετική διάθεση. Επιθυμία της Βόννης ήταν άλλωστε η οριστική λύση του ζητήματος των εγκληματιών πολέμου με έναν γενικό νόμο αμνήστευσης και όχι με μια μεσοβέζικη λύση σαν αυτή στην οποία είχε καταφύγει η ελληνική πλευρά, η οποία αφενός επιθυμούσε για πολιτικούς, οικονομικούς και γενικότερους λόγους να ικανοποιήσει τους Γερμανούς, από την άλλη όμως δεν ήθελε να επωμιστεί το κόστος της οριστικής διευθέτησης του ζητήματος των εγκληματιών πολέμου.

Πέμπτη, 16 Αυγούστου 2018

Η ατιμωρησία των ναζιστικών εγκλημάτων της κατοχής


"Η δικαστική διερεύνηση των ατομικών αξιώσεων και η αξία της για την παραγωγή ενός ιστορικού λόγου για την Κατοχή"

Δικηγόρου

Πολλές φορές, όταν βρισκόμαστε με κόσμο στις εκδηλώσεις που μιλάμε, ή όταν βρισκόμαστε με εκπροσώπους του τύπου , εύλογα μας κάνουν την ερώτηση « μα 70 χρόνια μετά και τώρα πρέπει να γίνει η τεκμηρίωση του Ελληνικού Ολοκαυτώματος ;» .

Δεν έχουν άδικο. Θα πρέπει να τους δοθεί όμως μια απάντηση, η οποία, με όση μετριοπάθεια και αν διατυπωθεί, θα είναι πάντα δυσάρεστη.

Στη μεταπολεμική Ευρώπη έγιναν πολλές δίκες για να τιμωρηθούν οι ναζί εγκληματίες πολέμου και οι συνεργάτες τους. Σε όσες χώρες διαλευκάνθηκε δικαστικά σε βάθος η περίοδος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, τόσο περισσότερα στοιχεία έχουμε για τα εγκλήματα .

Προέκυψαν, λοιπόν και στοιχεία για τις καταστροφές, για τα θύματα και για τους θύτες , για τον απλούστατο λόγο ότι αλλιώς δεν μπορούσε να συνταχτεί κατηγορητήριο. Κι όσο πιο βαθιά δικαστική έρευνα έγινε, τόσο περισσότερα στοιχεία συλλέχθηκαν, από τα οποία οι ιστορικοί μπόρεσαν να ανασυνθέσουν μια ολόκληρη χρονική περίοδο.

Στην πατρίδα μας, αμέσως μετά την απελευθέρωσή της από τους κατακτητές, το αίτημα για την τιμωρία των εγκληματιών πολέμου και των συνεργατών τους ήταν σχεδόν ομόφωνο και πάνδημο. Το ίδιο και το αίτημα για την επανορθωτική αποκατάσταση των καταστροφών στις υποδομές και την εύλογη αποζημίωση των θυμάτων της θηριωδίας.

Από τη Δημόσια Διοίκηση θα καταβληθεί μία τιτάνια προσπάθεια. Μερίδα ιστορικών υποστηρίζει ότι υπό την καθοδήγηση του Κωνσταντίνου Δοξιάδη υπήρχε πυρήνας φοιτητών και δημοσίων υπαλλήλων που κατέγραφε την καταστροφή και την τεκμηρίωνε με αποδεικτικά στοιχεία και ντοκουμέντα από τις πρώτες κιόλας ημέρες της Κατοχής. Έτσι, αμέσως μετά τον πόλεμο, 1945-1947, το τεκμηριωτικό υλικό για τις υποδομές παρουσιάζεται εντυπωσιακό. Το γνωστό, τετράγλωσσο, εντυπωσιακό λεύκωμα του Κωνσταντίνου Δοξιάδη «Αι θυσίαι της Ελλάδος στο Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο» δεν είναι το μοναδικό προϊόν αυτής της εργασίας. Είναι η επιτομή της.

Δεν θα πρέπει να λησμονούμε ότι η συντετριμμένη Πατρίδα μας κατάφερε να παρουσιάσει το 1945 στη Διάσκεψη των Παρισίων υπόμνημα και φάκελο που τεκμηρίωσαν αξιώσεις 7,181 δισεκατομμυρίων δολαρίων αγοραστικής αξίας 1938 , οι οποίες και καταγράφηκαν στον τελικό πίνακα ζημιών, βάσει των οποίων προέκυψαν τα ποσοστά κατανομής των επανορθωτικών αξιώσεων της Ελλάδος στη Σύμβαση του 1946.

Αργότερα, και μέχρι το τέλος του έτους 1947 θα κυκλοφορήσουν σειρές από εκθέσεις, οι οποίες αποκαλύπτουν μια εργωδέστατη προσπάθεια. Οι πιο γνωστές είναι η έκθεση «Ζημίαι των Αρχαιοτήτων», έκθεση του Υπουργείου Παιδείας, η έκδοση «Καταστραφείσαι Πόλεις και Χωρία της Ελλάδος» , έκδοση της Διεύθυνσης Συντονισμού του Υπουργείου Κοινωνικής Προνοίας, με επιμέλεια Δημ. Χ. Καραδήμα, μετά του παραστατικού χάρτη που απεικονίζει τα 1.170καταστραφέντα χωριά και πόλεις, κατά τη διάρκεια της Κατοχής, Λεύκωμα του Αρχαιολογικού Μουσείου, αλλά και σειρά ολόκληρη εκδόσεων του Υφυπουργείου Ανοικοδομήσεως με επιμέλεια Κωνσταντίνου Δοξιάδη.

Για την τιμωρία των εγκληματιών πολέμου, των συνεργατών των κατοχικών στρατευμάτων και την αποζημίωση των θυμάτων δεν θα επιδειχθεί η ίδια επιμέλεια.

Αν και στις 4.6.1945 δημοσιεύεται ο Αναγκαστικός Νόμος 384/1945 (ΦΕΚ Α΄ 145/1945) «Περί συστάσεως Ελληνικού Εθνικού Γραφείου Εγκλημάτων Πολέμου» ο οποίος σε 32 άρθρα όριζε τα εγκλήματα πολέμου, και ίδρυε το Ελληνικό Εθνικό Γραφείο Εγκλημάτων Πολέμου. Ο νόμος αυτός θα τροποποιηθεί την 8.10.1945 με τη Συντακτική Πράξη 73/1945 (ΦΕΚ 250/1945), και θα ξανατροποποιηθεί την 31.12.1945 με τη Συντακτική Πράξη 90/1945 ( ΦΕΚ Α΄322/1945). Με βάση αυτό το νομικό πλαίσιο συστήθηκε στην Κεντρική Επιτροπή του Ελληνικού Εθνικού Γραφείου Εγκλημάτων Πολέμου τριμελές δικαστικό συμβούλιο, το οποίο ανέλαβε να ερευνήσει όλες τις καταγγελίες που έγιναν σχετικά, όχι μόνο με τα θύματα αλλά και τις ζημιές τις οποίες υπέστη όλη η Ελλάδα.

Η εξέλιξη, όμως, στις ελληνογερμανικές σχέσεις, η επιθυμία της ελληνικής πολιτικής ηγεσίας να αναθερμάνει τις διμερείς εμπορικές σχέσεις, αλλά και της Γερμανίας να έχει πρόσβαση στις ελληνικές πρώτες ύλες, θα δημιουργήσουν ένα πλέγμα, το οποίο, εν τέλει, μέχρι το 1960 θα εξελιχθεί πολύ ευνοϊκά για τους εγκληματίες πολέμου. Το νομικό πλαίσιο θα γίνεται συνεχώς και ευνοϊκότερο, και μόνο 13 ναζί εγκληματίες θα αντιμετωπίσουν τη Δικαιοσύνη. Από αυτούς 3 θα καταδικαστούν σε θάνατο, στρατηγοί Μύλλερ και Μπρόγιερ και ο επιλοχίας Σούμπερτ.

Με το ν.δ. 4016, ΦΕΚ Α237-3/11/1959, αναστέλλονται οι διώξεις κατά Γερμανών υπηκόων φερόμενων ως εγκληματιών πολέμου και οι δικογραφίες αποστέλλονται στις Γερμανικές δικαστικές αρχές. Η δίωξη των εγκληματιών πολέμου ανατίθεται στις Γερμανικές Αρχές. Στις αρμόδιες γερμανικές αρχές ανατίθεται και η εκτέλεση ποινών φυλάκισης, ενώ καταργείται ως χωριστή υπηρεσία το Ελληνικό Εθνικό Γραφείο Εγκληματιών Πολέμου. Το νομοθέτημα αυτό οδήγησε στην αποφυλάκιση και στην απέλαση του Μαξ Μέρτεν, που είχε καταδικαστεί σε κατά συγχώνευση κάθειρξη 25 ετών .

Από τις 850 δικογραφίες που εστάλησαν στη Γερμανία οι περισσότερες θα κλείσουν μετά από «προανακρίσεις» που θα κρατήσουν έως και 20 έτη. Σε κάποιες περιπτώσεις οι εγκληματίες θα απαλλαγούν με βούλευμα. Κανένας δεν θα οδηγηθεί στο Δικαστήριο.

Αυτό θα έχει τεράστια επίπτωση στην καταγραφή των ζημιών των ιδιωτών. Θα μείνει ελλειμματική στο επίπεδο του 1959 ή και παλαιότερα. Σε πολλές περιπτώσεις η αποστολή του φακέλου στη Γερμανία θα σημάνει και το κλείσιμο, μέσα στο μετεμφυλιακό κράτος , της έρευνας για πολλές δεκαετίες. Η ιστορική φιλολογία θα ασχοληθεί κυρίως με τον Εμφύλιο, αργότερα με την Εθνική Αντίσταση , ελάχιστα με την κατοχή και σχεδόν καθόλου με την καταγραφή της θηριωδίας.

Η στροφή και η τοποθέτηση των δικαιωμάτων του μέσου καθημερινού ανθρώπου στο ιστορικό φόντο θα γίνει μετά την άσκηση αγωγών κατά της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας τη δεκαετία του 1995, με πρωτοπόρο τον αείμνηστο Ιωάννη Σταμούλη.

Καθοδηγούμενος από την ανάγκη δικονομικής πληρότητας θα ζητήσει από τους πολίτες της Βοιωτίας αρχικά να συμπληρώσουν ένα ερωτηματολόγιο, απαντώντας σε συγκεκριμένες ερωτήσεις και καταγράφοντας ταυτόχρονα, ο καθένας την προσωπική του ιστορία ή εκείνη της ευρύτερης οικογένειάς του.

Η ιδία αυτή ανάγκη θα συντελέσει ώστε να συλλεγεί από κάθε Νομαρχία, που προχώρησε –ακολουθώντας το παράδειγμα της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Βοιωτίας- στην άσκηση ή την υποστήριξη άσκησης αγωγής, ένας τεράστιος όγκος αποδεικτικού υλικού.

Η αυστηρότητα της ελληνικής πολιτικής δικονομίας περί του ορισμένου της αγωγής, θα έχει ως αποτέλεσμα κάθε μία από τις 70.000 αγωγές, που θα κατατεθούν σε 50 από τα 63 Πρωτοδικεία της Χώρας, να είναι και μία ξεχωριστή μελέτη μικροϊστορίας επάνω στη θηριωδία, αλλά και στην ταλαιπωρία του Έλληνα της διπλανής πόρτας από τα ναζιστικά στρατεύματα.

Η απόφαση του ΑΕΔ 6/2002 θα οδηγήσει τη μεγαλύτερη πλειοψηφία των αγωγών που εκκρεμούσαν ενώπιον των ελληνικών δικατηρίων σε ματαίωση. Αν και θα υπάρξει έναυσμα για τη στροφή της ιστορικής μελέτης στην περιγραφή της θηριωδίας , με τη ματαίωση των υποθέσεων θα χαθεί μια ιστορική ευκαιρία για τη διαλεύκανση της καταστροφής με τον αμείλικτο τρόπο της δικαστικής διερεύνησης.

Η προσπάθεια, επομένως, που καταβάλλεται για να εκτελεστούν οι τελεσίδικες αποφάσεις κατά της Γερμανίας, να επανασυζητηθούν οι ματαιωμένες αγωγές, επιδιώκοντας τη μεταστροφή της νομολογίας των ελληνικών δικαστηρίων, δεν αποσκοπεί μόνο στην οικονομική ικανοποίηση των θυμάτων.

Δεν είναι διάθεση χρηματοθηρίας. Αποσκοπεί στην Αλήθεια. Αποσκοπεί, κυρίως, στη διερεύνηση των συνθηκών που συνέθεσαν την τραγωδία του Ελληνικού Ολοκαυτώματος. Η δημοσίευσις είναι η ψυχή της Δικαιοσύνης και η Δικαιοσύνη είναι η πιο παιδαγωγική λειτουργία της Δημοκρατίας . Από μια τέτοια διαδικασία το αποτέλεσμα που μπορεί να παραχθεί μόνο ένα μπορεί να είναι, η πλήρης αποδόμηση του ναζιστικού φαινομένου.


Σάββατο, 11 Αυγούστου 2018

Η Τέχνη στην Υπηρεσία της Ιστορίας του Τόπου


Γράφει ο Γιώργος Ντούνης

Έργο του Γιάννη Πρόφη (φωτογραφία) που απεικονίζει το Κορωπί, όπως ήταν στα τέλη του 19ου αι. 
Ο γνωστός σε όλους μας Γιάννης Πρόφης, αρκετά χρόνια πριν, με τη γνωστή του ευαισθησία, πάνω σε λαογραφικά θέματα, παραθέτει ιστορίες της ιδιαιτέρας μας πατρίδος από την περίοδο της Κατοχής. Όμως δεν αρκείται μόνο σ’ αυτό αλλά επιχειρεί να αποτυπώσει και με τον χρωστήρα του  μια εικόνα από τη ζοφερή ημέρα του καψίματος του Κορωπίου.

Ποιός ισχυρίσθηκε ότι η Τέχνη ήταν απούσα από τις σημαντικές ιστορικές  στιγμές της τοπικής κοινωνίας; Ο συγγραφέας και ζωγράφος  μέσα από τις δύο εκδόσεις του: « Οι Γερμανοί ξανά-ξανάρχονται» και «Κατοχή Καπνοί και Ανεμώνες», μας δίνει ανάγλυφες εικόνες από τη καθημερινή ζωή στη διάρκεια της κατοχής.

Σ’ αυτή τη διαδρομή του, δεν έχουμε μία ξηρή, στεγνωμένη καταγραφή γεγονότων και προβλημάτων. Αυτά που αναφέρει είναι μία παραστατική αφήγηση με σκέψεις και προβληματισμούς, χωρίς δουλείες και περιορισμούς και πολύ περισσότερο σκέψεις από καρδιάς και στοχασμούς που δεκαετίες συσσωρεύονταν και τελικά βρήκαν τη διέξοδό τους μέσα από τα έργα του.

Το πρώτο πόνημα, υπό μορφή σεναρίου και σκηνοθεσίας ονείρου, βασίζεται σε ιστορία, που την κουμαντάρει το πραγματικό όνειρο, όπως επισημαίνει ο συγγραφέας. Η αφήγηση αναπτύσσεται μέσα από τις αναμνήσεις του  από την Κατοχή και ιδιαίτερα στις σχέσεις των οικείων του και συντοπιτών του με τους Γερμανούς. 

Η ιχνηλάτηση των αναμνήσεων διέρχεται από το θλιβερό γεγονός του καψίματος του χωριού και τη μετακίνηση της οικογενείας του προς το χωριό Καλύβια, για να σωθεί από το μένος των Γερμανών. Στη συνέχεια αναφέρει και άλλες μνήμες από τη παιδική ηλικία, προτού εισέλθει στο δεύτερο μέρος, που περιγράφει ένα όνειρο, υπό μορφή σεναρίου, το οποίο έχει κεντρικό θέμα, τις σχέσεις των Ναζί με του εγχώριους συνεργάτες τους.

Το δεύτερο πόνημα υπό μορφή έμμετρου λόγου, παρουσιάζει μία διαδοχή από ιστορίες, όπως;

-Η αναχώρηση του πολεμιστή για το αλβανικό μέτωπο.
-Η επιστροφή του πολεμιστή.
-Η είσοδος του γερμανικού στρατού κατοχής.
-Η ζωή κατά τη διάρκεια της Κατοχής .

Όμως το αποκορύφωμα του έργου αποτελούν τα γεγονότα της 8ης και 9ης Οκτωβρίου 1944 και το κάψιμο του Κορωπίου.